MEN wyklucza zdalne egzaminy w edukacji domowej. Odpowiedź na wystąpienie RPO

• W związku wpływającymi skargami i obawami o skutki nowych zasad egzaminowania i związane z nimi dodatkowe obciążenia organizacyjne RPO Sylwia Gregorczyk-Abram zwróciła się do Ministerstwa Edukacji Narodowej o stanowisko i informację czy przeanalizowano możliwość wykorzystania nowoczesnych technologii do bezpiecznego przeprowadzania egzaminów w formie zdalnej
• W odpowiedzi wiceminister Katarzyna Lubnauer podkreśliła, że celem nowych przepisów jest doprecyzowanie obecnych zasad, aby przeciwdziałać błędnym interpretacjom przepisów, a nie zmiana ich istoty. MEN wyklucza egzaminy zdalne, uznając, że nie gwarantują one rzetelnej weryfikacji wiedzy, samodzielności pracy ucznia ani równych warunków dla wszystkich zdających
• Resort wskazuje, że egzaminy w edukacji domowej mają pozostać stacjonarne, ale w wyjątkowych sytuacjach zdrowotnych lub związanych z niepełnosprawnością będą mogły odbywać się poza szkołą. Ministerstwo podkreśla też, że obecne przepisy pozwalają dostosować sposób przeprowadzania egzaminu do indywidualnych potrzeb ucznia, przy zachowaniu zasady samodzielnej pracy
• Warunki i tryb przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych muszą być jednakowe dla wszystkich uczniów i muszą zapewniać rzetelność, obiektywizm, transparentność oraz równe traktowanie wszystkich zdających - podkreśla wiceminister

Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpiła do Ministra Edukacji Narodowej w związku z licznymi skargami dotyczącymi rozporządzenia zmieniającego zasady oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów, w tym uczniów realizujących obowiązek szkolny w formie edukacji domowej.

W piśmie RPO Sylwia Gregorczyk-Abram zwróciła uwagę, że nowe przepisy wprowadzają obowiązek przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych, poprawkowych oraz sprawdzianów wiadomości i umiejętności wyłącznie stacjonarnie, w szkole i w bezpośredniej obecności komisji egzaminacyjnej. Choć przepisy te mają wejść w życie od 1 września 2027 r., już sama zapowiedź zmian wywołała niepokój wśród rodzin korzystających z edukacji domowej oraz szkół organizujących naukę w tej formule.

Rzecznik podkreśliła, że rozumie argumenty Ministerstwa Edukacji dotyczące konieczności zapewnienia prawidłowego i rzetelnego przebiegu egzaminów. Jednocześnie zauważyła, że przez wiele lat egzaminy zdalne były stosowane przez część szkół i w wielu przypadkach nie spotykały się ze skuteczną reakcją organów nadzoru. W efekcie tysiące uczniów uzyskało promocję do kolejnych klas lub ukończyło szkołę w oparciu o taki model egzaminowania.

Wprowadzanie tak istotnych zmian wymaga szczególnej dbałości o stabilność prawa oraz odpowiedniego czasu na dostosowanie się obywateli do nowych wymogów. Wiele rodzin wybierało określone szkoły i organizowało proces kształcenia dzieci w przekonaniu, że dotychczasowe rozwiązania są zgodne z prawem i będą mogły być kontynuowane. Konieczność dojazdów na egzaminy do odległych placówek może obecnie oznaczać poważne zmiany organizacyjne i dodatkowe obciążenia dla rodzin.

Osobną kwestią jest sytuacja uczniów z niepełnosprawnościami i szczególnymi potrzebami. Choć rozporządzenie przewiduje możliwość przeprowadzenia egzaminu poza szkołą w uzasadnionych przypadkach, Rzecznik wskazał na potencjalne trudności interpretacyjne i organizacyjne związane z realizacją tych przepisów.

Rzecznik podniosła również kwestię spójności nowych regulacji z realizowaną przez państwo polityką cyfryzacji edukacji. RPO przywołała opinie wskazujące, że całkowite wykluczenie możliwości przeprowadzania egzaminów z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej wymaga szczegółowego uzasadnienia, zwłaszcza w kontekście rozwoju kompetencji cyfrowych i wdrażania nowoczesnych narzędzi edukacyjnych.

RPO Sylwia Gregorczyk Abram zwróciła się do minister Barbary Nowackiej o przedstawienie stanowiska wobec zgłoszonych zastrzeżeń oraz o wyjaśnienie, czy przeprowadzono analizę rozwiązań technologicznych, które mogłyby ograniczać ryzyko nadużyć podczas egzaminów zdalnych, a jednocześnie zwiększać dostępność edukacji dla uczniów i nauczycieli ze szczególnymi potrzebami.

Odpowiedź MEN

W odpowiedzi na wystąpienie wiceminister edukacji Katarzyna Lubnauer wyjaśnia, że nowe przepisy nie zmieniają zasad przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych, lecz mają doprecyzować obowiązujące regulacje i ograniczyć ich błędną interpretację.

Ministerstwo dopuściło możliwość przeprowadzenia egzaminu poza szkołą w szczególnych przypadkach związanych ze stanem zdrowia lub niepełnosprawnością ucznia. Może to nastąpić na wniosek ucznia lub rodziców oraz za zgodą dyrektora szkoły. Nie oznacza to jednak możliwości przeprowadzania egzaminów zdalnie.

Przypomniano także negatywne doświadczenia z okresu pandemii COVID-19. Zdaniem MEN pokazały one, jak ważny dla uczniów jest bezpośredni kontakt z nauczycielami i szkołą. Ministerstwo uważa, że dlatego sprawdzanie wiedzy nie powinno opierać się wyłącznie na rozwiązaniach internetowych. Egzaminy stacjonarne mają lepiej potwierdzać rzeczywiste postępy ucznia i zwiększać wiarygodność wyników.

MEN podkreśla, że egzaminy klasyfikacyjne były i będą przeprowadzane wyłącznie stacjonarnie ponieważ warunki i tryb ich przeprowadzania muszą być jednakowe dla wszystkich uczniów i muszą zapewniać rzetelność, obiektywizm, transparentność oraz równe traktowanie wszystkich zdających. Resort wskazuje, że w formule online nie ma możliwości skutecznego sprawdzenia samodzielności pracy zdającego ani wyeliminowania korzystania z pomocy innych osób, niedozwolonych materiałów czy narzędzi opartych na sztucznej inteligencji. Dodatkowym problemem są różnice w jakości sprzętu, dostępie do internetu i warunkach, w jakich uczniowie zdawaliby egzamin. Zdaniem ministerstwa mogłoby to prowadzić do podważania wyników i sporów między szkołami a rodzinami.

W odpowiedzi zwrócono również uwagę, że egzamin klasyfikacyjny jest jedynym momentem, gdy szkoła ma możliwość bezpośredniego kontaktu z uczniem uczącym się w edukacji domowej oraz oceny efektów jego nauki. Dlatego MEN uznaje osobistą obecność ucznia i nauczycieli za ważny element zapewnienia jakości procesu kształcenia i ochrony dobra dziecka.

Ministerstwo wskazało jednocześnie, że obecne przepisy pozwalają dostosować egzamin klasyfikacyjny do indywidualnych potrzeb uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Dostosowania mogą wynikać z orzeczeń, opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej lub rozpoznanych przez szkołę potrzeb ucznia. Mogą obejmować m.in. odpowiednią organizację egzaminu, korzystanie z komputera lub urządzeń wspomagających komunikację. MEN podkreśla jednak, że zastosowane rozwiązania muszą nadal gwarantować samodzielną pracę ucznia.

Resort zaznacza także, że edukację domową można realizować w każdej szkole, w tym w szkole położonej najbliżej miejsca zamieszkania, co może ograniczać trudności związane z dojazdem na egzaminy.

VII.7031.58.2026