Sztuczna inteligencja pomaga uczniom w nauce? Niepokojące informacje o wpływie AI na wyniki egzaminów

• Polityka Cyfrowej Transformacji Edukacji – reakcja na wyzwania ery cyfrowej
• System edukacji a sztuczna inteligencja
• Przygotowanie uczniów i nauczycieli do korzystania z AI
• Podstawy programowe rozwijają kompetencje niezbędne na przyszłym rynku pracy
• AI: Lepsze prace domowe, ale gorsze wyniki egzaminów
• Na razie sztuczna inteligencja nie zastąpi korepetytorów

Polityka Cyfrowej Transformacji Edukacji – reakcja na wyzwania ery cyfrowej

Polityka Cyfrowej Transformacji Edukacji (PCTE) to przyjęty przez rząd w 2024 roku dokument strategiczny, który wyznacza kierunki i ramy cyfryzacji polskiego systemu oświaty z perspektywą do 2035 roku. Najważniejsze działania w ramach PCTE to m.in. zmiany w podstawach programowych kształcenia ogólnego – wpisanie umiejętności cyfrowych jako fundamentalnych dla skutecznego rozwoju uczniów, rozwijanych na wszystkich zajęciach. W ramach transformacji edukacji ważnym elementem jest także rozwijanie umiejętności cyfrowych nauczycieli.

Czytaj również

Karta parkingowa: dla kogo i jak zdobyć? Jakie daje uprawnienia?

Postulat: wprowadźmy nowy dodatek dla osób niepełnosprawnych. Ale zabierzmy świadczenie wspierające

Tak więc polski system edukacji i szkoleń powinien być dostosowany do wyzwań ery cyfrowej. W tym celu należy włączać technologie cyfrowe do nauczania i umożliwiać nauczycielom korzystanie z nich oraz wspierać rozwój cyfrowych narzędzi edukacyjnych, w tym badań nad wpływem sztucznej inteligencji (AI). Należy podejmować działania i środki w zakresie cyberbezpieczeństwa w edukacji i szkoleniach, w tym dotyczące podnoszenia świadomości oraz inwestować w łączność, infrastrukturę cyfrową i dostępność cyfrową w kształceniu i szkoleniu.

System edukacji a sztuczna inteligencja

Karolina Pawliczak, posłanka na Sejm, skierowała do Ministerstwa Edukacji Narodowej (MEN) interpelację w sprawie przygotowania polskiego systemu edukacji do wyzwań związanych z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Pawliczak podkreśla, że zadaniem szkoły powinno być nie tylko przekazywanie wiedzy, ale również rozwijanie kompetencji cyfrowych, krytycznego myślenia oraz umiejętności świadomego korzystania z nowoczesnych narzędzi.

Posłanka zwróciła uwagę na kwestię przygotowania młodzieży do funkcjonowania na rynku pracy, który w najbliższych latach będzie coraz silniej związany z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Jednocześnie podkreśla, że istotnym wyzwaniem pozostaje przygotowanie nauczycieli do pracy w rzeczywistości, w której uczniowie korzystają z rozwiązań opartych na AI. Zauważa, iż kadra pedagogiczna powinna posiadać odpowiednią wiedzę i narzędzia umożliwiające wykorzystanie potencjału sztucznej inteligencji w procesie dydaktycznym, przy jednoczesnym ograniczaniu potencjalnych zagrożeń.

Karolina Pawliczak w swojej interpelacji poselskiej zapytała MEN o kwestie dotyczące przygotowania polskiego systemu edukacji do wyzwań związanych z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Odpowiedzi udzieliła wiceminister Katarzyna Lubnauer.

Przygotowanie uczniów i nauczycieli do korzystania z AI

Posłanka pyta MEN o działania mające na celu przygotowanie uczniów i nauczycieli do odpowiedzialnego korzystania ze sztucznej inteligencji w procesie edukacji. W odpowiedzi Lubnauer zwraca uwagę, że PCTE wskazuje nowe technologie, w tym sztuczną inteligencję w szkole, jako jeden z obszarów działań i interwencji.

Czytaj również

Potrzebne dwa wnioski, żeby zdobyć świadczenie wspierające. Od czego zależy wysokość świadczenia?

Według wiceminister, PCTE zakłada, że należy w zaplanowany sposób przybliżać uczniom kolejne najnowsze technologie cyfrowe m. in. poprzez wzmocnienie w podstawie programowej odpowiednich odniesień do tych technologii, uwzględniając ich walory edukacyjne oraz przewidywane osiągnięcia uczniów. To spowoduje pojawienie się towarzyszących materiałów dla uczniów i dla nauczycieli. Ponadto należy opracować programy i sylabusy szkoleń, przygotowujących nauczycieli do zajęć prowadzonych z wykorzystaniem tych technologii. W PCTE założono też, że przyjmowane rozwiązania wprowadzające różne narzędzia wykorzystujące AI do szkół i placówek będą korzystne i będą minimalizować zagrożenia jakie niesie ze sobą AI.

Podstawy programowe rozwijają kompetencje niezbędne na przyszłym rynku pracy

Posłanka zapytała również o dostosowanie podstawy programowej do zmian technologicznych zachodzących w społeczeństwie. Zwraca przy tym uwagę na zakres rozwijania kompetencji niezbędnych na przyszłym rynku pracy.

Wiceminister odpowiedziała, że w podstawach programowych kształcenia ogólnego w zakresie informatyki dla szkoły podstawowej i szkół ponadpodstawowych znajdują się treści stanowiące podstawę wiedzy i umiejętności związanych ze sztuczną inteligencją. Założenia i cele podstawy programowej informatyki obejmują m.in.:

• upowszechnienie rozwoju myślenia komputacyjnego – skoncentrowanego na kreatywnym rozwiązywaniu problemów z różnych dziedzin ze świadomym wykorzystaniem przy tym metod i narzędzi wywodzących się z informatyki;
• wprowadzenie wszystkich uczniów do myślenia algorytmicznego i programowania - podstawy teoretyczne dla rozumienia AI;
• rozwijanie umiejętności współpracy w zespole, korzystania z platform elektronicznych wspomagających procesy uczenia się, a także kreatywności i innowacyjności;
• kształcenie umiejętności doboru odpowiednich narzędzi i języków programowania - dobieranie odpowiedniego środowiska informatycznego, aplikacji oraz zasobów do realizacji rozwiązywania problemów, z wykorzystaniem również elementów robotyki.

Od 1 września 2026 r. w szkole podstawowej w klasie I i IV (w następnych latach sukcesywnie w kolejnych klasach) obowiązuje nowa podstawa programowa kształcenia ogólnego. W nowej podstawie programowej zagadnienia związane ze sztuczną inteligencją zostały uwzględnione nie tylko w ramach przedmiotu informatyka, lecz także w innych obszarach kształcenia.

Czytaj również

Nietrzeźwy pracownik w pracy. Pracodawca może przeprowadzić kontrolę trzeźwości alkomatem, policja może skierować na badanie krwi

Równocześnie trwają prace nad przygotowaniem nowej podstawy programowej dla szkół ponadpodstawowych. Planowane jest, że nowe podstawy programowe dla szkół ponadpodstawowych będą wdrażane od 1 września 2027 r. Można oczekiwać, że zagadnienia związane ze sztuczną inteligencją będą w nich obecne zarówno w ramach informatyki, jak i w sposób przekrojowy – poprzez rozwijanie kompetencji cyfrowych, analitycznych, medialnych i społecznych.

AI: Lepsze prace domowe, ale gorsze wyniki egzaminów

MEN deklaruje chęć rozwijania kompetencji uczniów i nauczycieli w dziedzinie sztucznej inteligencji. AI może pomóc uczniom szybciej rozwiązać zadanie, poprawić tekst czy wyjaśnić trudne zagadnienie. Jednak eksperci Forum Wiedzy i Edukacji podkreślają, że trzeba nauczyć młodych ludzi korzystać ze sztucznej inteligencji tak, by nie zastępowała samodzielnego myślenia.

AI może pomóc uczniom szybciej rozwiązać zadanie, poprawić tekst czy wyjaśnić trudne zagadnienie. Problem pojawia się wtedy, gdy zaczyna wykonywać za nich całą pracę. Badania przeprowadzone w Chinach pokazują różnicę między wykonaniem zadania a rzeczywistym efektem uczenia się. Uczniowie korzystający z AI uzyskiwali średnio o 18 proc. lepsze wyniki prac domowych, ale ich rezultaty na egzaminach spadały - w przypadku egzaminów wysokiej stawki nawet o 18-24 proc. Ten negatywny efekt był szczególnie widoczny wśród uczniów, którzy powierzali sztucznej inteligencji wykonanie całej pracy domowej.

W związku z rozwojem AI pojawia się jeszcze jeden problem: czy dotychczasowy sposób zadawania i oceniania prac nadal pozwala sprawdzić rzeczywistą wiedzę uczniów? Jeśli rozprawkę, rozwiązanie zadania czy odpowiedź na pytanie można wygenerować w kilka sekund, sama jakość końcowej pracy coraz mniej mówi o tym, co uczniowie rzeczywiście potrafią. Zdaniem ekspertów z Forum Wiedzy i Edukacji większego znaczenia mogą nabierać zadania wymagające wyjaśnienia toku rozumowania, obrony własnego stanowiska, znalezienia błędu, porównania kilku rozwiązań czy zastosowania zdobytej wiedzy w nowej sytuacji.

Czytaj również

Jak ustalać czas pracy pracowników niepełnosprawnych. Normy czasu pracy, wymiar czasu pracy, przerwy

Na razie sztuczna inteligencja nie zastąpi korepetytorów

Jak jednak rozwój AI wpływa na edukację w jej praktycznym wymiarze - czy zmienia rynek korepetycji? Uczniowie pragnący nadrobić zaległości, opanować wymagany materiał czy przygotować się do egzaminów mają bowiem coraz większy dostęp do narzędzi umożliwiających naukę z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.

Mimo rozwoju technologii sztuczna inteligencja, przynajmniej na razie, nie jest w stanie całkowicie zastąpić nauczyciela. Eksperci podkreślają, że AI bywa niedokładna i może podawać błędną wiedzę. Sztuczna inteligencja często ma także problem z ułożeniem spójnego, długofalowego planu edukacyjnego dopasowanego do ucznia. AI nie zastąpi także motywacji, empatii oraz bezpośredniego kontaktu z żywą osobą. Korepetytor może nie tylko odpowiedzieć na konkretne pytanie, ale przede wszystkim rozpoznać problemy ucznia, zaplanować naukę i na bieżąco reagować na jego postępy. Tymczasem AI potrafi podać błędną odpowiedź równie przekonująco jak prawdziwą, co u dzieci może spowodować pogorszenie zdolności krytycznego myślenia.

Faktem jest, że skutkiem rozpowszechniania się nowych technologii jest zauważalny spadek zapotrzebowania na tradycyjne zajęcia z udziałem korepetytorów. Dane z rynku nie oznaczają jednak, że korepetytorzy wkrótce znikną. Trzeba pamiętać, że obecne modele AI wciąż mają istotne ograniczenia i nie zastąpią bezpośredniego kontaktu ucznia z nauczycielem.