Dodatek motywacyjny dla nauczyciela. Nadchodzi koniec problemów?

• Równość i przejrzystość płac dotyczy też jednostek budżetowych
• Dodatek motywacyjny dla nauczycieli
• Dodatek pełen patologii

Zbliża się rozpoczęcie roku szkolnego 2026/2027, a wraz z nim ze wzmożoną siłą powrócą do przestrzeni publicznej dyskusje na tematy dotyczące problemów w systemie oświaty. Część z nich właściwie nie ustaje nigdy, jednak bez wątpienia jesień i rozpoczęcie zajęć edukacyjnych sprawiają, że mówi się o nich więcej i głośniej. W tym roku będą one omawiane równolegle do zmian, które zachodzą na gruncie prawa pracy, a które przełożą się również na sytuację nauczycieli. Mowa o zmianach w zakresie równości i przejrzystości płac w trakcie zatrudnienia, w odniesieniu do których Polska nie dotrzymała terminu implementacji do przepisów krajowych, a które mają zacząć obowiązywać w 2027 toku.

Równość i przejrzystość płac dotyczy też jednostek budżetowych

Mówiąc w dużym uproszczeniu, istotną zmian, które mają zostać wprowadzone w najbliższym czasie na gruncie prawa pracy w zakresie równości i przejrzystości płac będzie to, że każdy pracodawca będzie zobowiązany stworzyć przejrzyste struktury wynagrodzeń, z których jasno będzie wynikło nie tylko to, ile określony pracownik zarabia, ale również to, jakie inne składniki wynagrodzenia, których w danym momencie nie otrzymuje, są dla niego dostępne, co musi zrobić, aby je otrzymać, a także jakie u danego pracodawcy obowiązują zasady progresji wynagrodzeń, rozwoju i awansu. Aby uniknąć zarzutu w zakresie nierównego traktowania pracowników, pracodawca będzie również musiał wykazać, dlaczego określony składnik jednemu pracownikowi został przyznany, a drugiemu nie. Innymi słowy, powstające w tym zakresie różnice będą musiały być uzasadnione. Pracodawcy z sektora budżetowego często błędnie zakładają, że problemy związane z wdrożeniem omawianych regulacji nie będą ich dotyczyły. Zakładają tak, bo wysokość wynagrodzeń przysługujących zatrudnianym przez nich pracownikom wynika z obowiązujących przepisów, a siatki wynagrodzenie istnieją u nich od lat. Takie myślenie jest jednak błędne i może wpędzić jednostki niemałe kłopoty. Doskonale widać to na przykładzie dodatków motywacyjnych dla nauczycieli.

Dodatek motywacyjny dla nauczycieli

Wynagrodzenie nauczycieli zatrudnionych na podstawie przepisów ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela co do zasady składa się z:
1) wynagrodzenia zasadniczego;
2) dodatków: za wysługę lat, motywacyjnego, funkcyjnego, w tym z tytułu sprawowania funkcji wychowawcy klasy, oraz za warunki pracy;
3) wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw;
4) nagród i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, z wyłączeniem świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, świadczenia na start i dodatku wiejskiego.
Jednym z dodatków, na które mogą liczyć nauczyciele jest dodatek motywacyjny. Jest to składnik wynagrodzenia silnie powiązany z regulaminem wynagradzania, co sprawia, że dotyczące go zasady mogą być w różne w poszczególnych placówkach. Prawo do niego wynika z art. 30 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, ale regulacje, które go dotyczą odnajdziemy również w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy. Odpowiednie zapisy muszą również być zamieszczone w regulaminach wynagradzania. Podstawową zasadą dotyczącą tego składnika wynagrodzenia jest to, że powinien on przysługiwać za pracę szczególnie odróżniającą się i wyróżniająca się pozytywnie na tle standardowego wykonywania obowiązków nauczycielskich. Oznacza to, że nie wolno dzielić go po równo pomiędzy wszystkich nauczycieli czy też wypłacać w czasie roku szkolnego rotacyjnie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 czerwca 2021 r. (sygn. akt III OSK 3357/21), Za samo wypełnianie podstawowych zadań i obowiązków związanych z powierzonym stanowiskiem nauczycielowi przysługuje wynagrodzenie zasadnicze. Powodem przyznania wynagrodzenia w formie dodatku motywacyjnego powinna natomiast być praca, w odniesieniu do której uzasadnionymi określeniami są: osiągnięcia, innowacje, zaangażowanie, szczególnie efektywne wypełnianie zadań i obowiązków.

POLECAMY: Jawność wynagrodzeń

Dodatek pełen patologii

A jak jest w praktyce? Wystarczy porozmawiać z nauczycielami, by zrozumieć, że praktyka odbiega w tym zakresie od teorii. Powszechnie mówi się o tym, że dodatek jest przyznawany według innych kryteriów niż te, które przewidziano w teorii. Czasami otrzymują go „ulubieni” nauczyciele dyrektora, którzy niekoniecznie mają na swoim koncie szczególne osiągnięcia, innym razem przysługuje wszystkim po równo, albo według nieznanych nikomu kryteriów. Innymi słowy, jest to składnik wynagrodzenia pełen patologii i w praktyce będący źródłem wielu nierówności i nieporozumień. To jednak będzie musiało się już niedługo zmienić. Jak już wspomniano, zasady dotyczące równości i przejrzystości płac będą wymagały od pracodawców pełnej przejrzystości działań, a pracodawcy, którzy nie wywiążą się z ciążących na nich w tym zakresie obowiązków, narażą się na zarzut dyskryminowania pracowników. Warto w tym miejscu przypomnieć, że w takiej sytuacji w przypadku postępowania sądowego może znaleźć zastosowanie wzmocniony odwrócony ciężar dowodu, który sprawi, że pozycja procesowa pracodawcy będzie w tej sytuacji co najmniej trudna.