Według eksperta dr. Jędrzeja Witkowskiego wchodzące w czwartek w życie zmiany przepisów ograniczających pomoc dla uczniów z Ukrainy nie zagrażają zapewnianiu integracji edukacyjnej. Widzi on jednak „inne, palące wyzwania” w tej kwestii. Chodzi przede wszystkim o problemy związane z nauczaniem języka polskiego, brak odpowiednich programów i podręczników, a także o nieuregulowaną sytuację w zakresie kwalifikacji nauczycieli, którzy mają prowadzić te zajęcia.
- Wygaszanie specjalnych regulacji dla uczniów z Ukrainy
- Palące wyzwania w edukacji - nauczanie języka polskiego
- Różnice w danych o uczniach z baz PESEL, SIO i 800+
- Zmiany w systemie ochrony uchodźców z Ukrainy
- Komentarz prezydenta Karola Nawrockiego na temat nowych regulacji
Zgodnie w ustawą, która weszła w życie w czwartek stopniowo wygaszane będą specjalne regulacje dla uchodźców z Ukrainy, przy jednoczesnym zachowaniu ochrony tymczasowej do 4 marca 2027 r.
Wygaszanie specjalnych regulacji dla uczniów z Ukrainy
Prezes Centrum Edukacji Obywatelskiej dr Jędrzej Witkowski powiedział PAP, że przepisy wygaszają szczególne uregulowania, które obejmowały tylko uczniów z Ukrainy, którzy przyjechali do Polski po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę. - Oznacza to, że uczniowie z Ukrainy, którzy przyjechali do nas po 24 lutego 2022 r., będą w kolejnym roku szkolnym traktowani tak jak inni uczniowie cudzoziemscy, więc to nie jest sytuacja, w której zupełnie stracą wsparcie - dodał.
Zaznaczył, że uczniowie ci wciąż będą mieli prawo do edukacji, a szkoły będą otrzymywały dodatkowe finansowanie na zapewnienie im odpowiednich warunków funkcjonowania w szkole. - Nie widzimy więc w tym ruchu żadnego szczególnego zagrożenia w obszarze zapewniania integracji edukacyjnej dzieci z Ukrainy - ocenił.
Palące wyzwania w edukacji - nauczanie języka polskiego
Jednak jego zdaniem wciąż „palące” pozostają inne wyzwania. - Przede wszystkim: kwestia nauczania języka polskiego jako języka drugiego - powiedział. - Cały czas nie mamy podstawy programowej dla tego przedmiotu, ani określonych kwalifikacji do nauczania tego przedmiotu, ani też podręczników, które miałyby numer dopuszczenia. Te zajęcia są nieobowiązkowe, a jednocześnie nie sprawdzamy, czy uczniowie, którzy już są w polskich szkołach, w wystarczającym stopniu posługują się językiem polskim - powiedział Witkowski.
Według eksperta to „spore zaniedbanie”. - Staramy się przekonać Ministerstwo Edukacji Narodowej, że dla uczniów, którzy nie posługują się biegle językiem polskim, zajęcia z języka polskiego powinny być obowiązkowe i trwać aż do nabycia biegłości językowej, a nie dwa lub trzy lata, jak w ramach wygaszanych przepisów - dodał.
Różnice w danych o uczniach z baz PESEL, SIO i 800+
Drugi problem, wskazał, to kwestia niepewności dotyczącej obecności i nieobecności uczniów w szkołach. - Mamy kilka rejestrów publicznych obejmujących obywateli Ukrainy w Polsce, czyli PESEL, System Informacji Oświatowej (SIO) oraz baza 800+, którą prowadzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych. - Dane o obecności obywateli Ukrainy w wieku szkolnym z tych baz różnią się o ok. 200 tys. Cztery lata od wybuchu pełnoskalowej wojny, te dane nie zostały porównane i uporządkowane - dodał Witkowski.
Według niego oznacza to, że nie ma pewności, czy części uczniów, szczególnie starszych nastolatków nie „gubimy”. - Na podstawie danych z SIO widzimy, że rok do roku liczebność roczników w szkołach średnich spada. Część uczniów, którzy byli w pierwszej klasie szkoły średniej, rok później nie chodzi do klasy drugiej i nie wiemy, co się z nimi dzieje - powiedział.
Dodał, że potrzebna jest „znacznie bardziej skrupulatna, uważna analiza przeprowadzona przez organy państwa, które powinno upewnić się, że wszystkie dzieci w wieku szkolnym rzeczywiście realizują obowiązek szkolny i prawo do edukacji”.
Zmiany w systemie ochrony uchodźców z Ukrainy
Tzw. ustawa pomocowa (specustawa) obowiązująca od 2022 r. stworzyła osobny system prawny upraszczający zasady pobytu, pracy, świadczeń i edukacji dla uchodźców wojennych z Ukrainy. Nowa ustawa ten system wygasza. Zamiast niego powstaje wspólny system ochrony czasowej dla wszystkich cudzoziemców. Najważniejsze narzędzia specustawy nie znikną, lecz są przeniesione do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.
Ustawa z 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw została podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego 19 lutego.
Komentarz prezydenta Karola Nawrockiego na temat nowych regulacji
Wtedy też, na nagraniu opublikowanym na platformie X przez Kancelarię Prezydenta RP, Nawrocki ocenił, że ustawa kończy pomoc interwencyjną i wprowadza zasady systemowe. – Podpisuję tę ustawę w przekonaniu, że chroni nasze finanse publiczne, porządkuje system i przywraca poczucie elementarnej uczciwości – mówił. Mimo wejścia w życie ustawy do końca tego roku szkolnego utrzymane zostanie finansowanie dodatkowych zadań w szkołach, bezpłatnego transportu, pomocy materialnej dla uczniów, możliwości nauki w oddziale przygotowawczym, dodatkowych lekcji języka polskiego, podwyższonych limitów godzin ponadwymiarowych dla nauczycieli czy brak wymogu urzędowego potwierdzenia znajomości języka polskiego dla pomocy nauczyciela i asystentów międzykulturowych.