Dodatek na start i dodatek wiejski to dwa szczególne świadczenia przysługujące nauczycielom, które choć są dodatkami do wynagrodzenia zasadniczego, to jednocześnie nie są uznawane za składniki tego wynagrodzenia. Komu i na jakich zasadach przysługują?
Wynagrodzenie nauczycieli co do zasady składa się z:
1) wynagrodzenia zasadniczego;
2) dodatków: za wysługę lat, motywacyjnego, funkcyjnego, w tym z tytułu sprawowania funkcji wychowawcy klasy, oraz za warunki pracy;
3) wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw;
4) nagród i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, z wyłączeniem świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, świadczenia na start i dodatku wiejskiego.
Jak z tego wynika, choć dodatki do wynagrodzenia zasadniczego wypłacane nauczycielom są składnikami przysługującego im wynagrodzenia, to jednak nie dotyczy to dwóch z nich, które określa się jako dodatki o charakterze socjalnym: dodatku na start i dodatku wiejskiego.
Dodatek na start dla nauczyciela
Dodatek na start to jednorazowe świadczenie przysługujące nauczycielowi odbywającemu przygotowanie do zawodu (art. 53a ustawy z 26 stycznia 1983 r. – Karta Nauczyciela). Aby m móc go otrzymać, nauczyciel nie może posiadać stopnia awansu zawodowego (czyli musi być nauczycielem początkującym) i musi być zatrudniony w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami. Nie odbywa przygotowania do zawodu taki nauczyciel, który jest zatrudniony w niższym wymiarze, niż ½ obowiązkowego wymiaru zajęć, nawet jeśli będzie zatrudniony zgodnie z kwalifikacjami i odwrotnie – zatrudnienie w wymiarze co najmniej ½ obowiązkowego wymiaru zajęć nie będzie wystarczające, jeśli nauczyciel nie będzie zatrudniony zgodnie z kwalifikacjami.
Świadczenie to przysługuje tylko takiemu nauczycielowi, który posiada pełne kwalifikacje do zajmowania stanowiska, na którym jest zatrudniony. Nie będzie więc przysługiwało np. nauczycielowi zatrudnionemu za zgodą kuratora (np. gdy nauczyciel nie posiada przygotowania pedagogicznego). Można je natomiast przyznać nauczycielowi zatrudnionemu na zastępstwo. Świadczenie na start przysługuje w wysokości 1000 zł, a jego wysokość jest taka sama, niezależnie od tego, czy wymiar zatrudnienia nauczyciela to ½ czy cały etat (czy inny wymiar, wynoszący co najmniej ½). Ten dodatek wypłaca się jednorazowo – nauczyciel nie może otrzymać go więcej niż jeden raz w okresie całego zatrudnienia. Nauczyciel pozostający jednocześnie w więcej niż jednym stosunku pracy otrzymuje dodatek na start w szkole wskazanej jako podstawowe miejsce zatrudnienia.
Dodatek ten jest wypłacany w terminie 30 dni od dnia, w którym nauczyciel rozpoczął odbywanie przygotowania do zawodu, a więc w większości przypadków ma to miejsce do końca września roku szkolnego, w którym rozpoczęło się zatrudnienie na wymaganych warunkach, jednak może się zdarzyć, że ten termin będzie inny, np. w przypadku wskazanego już zatrudnienia na zastępstwo.
Z uwagi na jednorazowy charakter świadczenia, informację o jego wypłacie należy zamieścić w wydawanym pracownikowi świadectwie pracy. Jest to bowiem informacja niezbędne do ustalenia uprawnień ze stosunku pracy.
Ważnym aspektem, na który warto zwrócić uwagę jest to, że prawo do omawianego świadczenia nie jest uzależnione od tego, jak będzie przebiegało dalsze zatrudnienie nauczyciela przygotowującego się do zawodu, a w szczególności od tego, czy uzyska w jego wyniku stopień awansu zawodowego. Obowiązek zwrotu nie powstanie nawet wówczas, gdy krótko po jego otrzymaniu, nauczyciel zrezygnuje z pracy.
Polecamy: Karta Nauczyciela. Komentarz
Dodatek wiejski dla nauczyciela
Prawo do dodatku wiejskiego przysługuje nauczycielowi posiadającemu kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela, zatrudnionemu na terenie wsi lub w mieście liczącym do 5000 mieszkańców. Prawo do niego nie przysługuje jednak nauczycielowi zatrudnionemu w wymiarze niższym niż połowa obowiązującego wymiaru zajęć.
Dodatek wynosi 10% wynagrodzenia zasadniczego, ale organ prowadzący szkołę może podwyższyć jego wysokość na terenie wiejskim, na którym występuje deficyt kadr. Przepisy nie wskazują w jakim terminie pracodawca ma obowiązek wypłacać nauczycielom ten dodatek, a z uwagi na to, że nie jest on składnikiem wynagrodzenia, nie znajduje do niego zastosowania art. 39 ust. 3 Karty Nauczyciela wyznaczający termin wypłaty wynagrodzenia na pierwszy dzień miesiąca z góry. To oznacza, że pracodawcy pozostawiono swobodę w zakresie ustalenia terminu wypłaty tego świadczenia i może on być wypłacany zarówno z góry, jak i z dołu.
Warto zwrócić uwagę na to, że z uwagi na swój szczególny charakter dodatek ten jest wypłacany również w okresie przebywania przez nauczyciela na urlopie dla poratowania zdrowia. Prawo do niego zachowuje równie nauczyciel przeniesiony w stan nieczynny.
art. 53a, art. 54 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (j.t. Dz.U. z 2024 r. poz. 986)