W dniach 27–28 czerwca 2026 roku odbędzie się najbliższa sesja państwowego egzaminu certyfikatowego z języka polskiego. Dla wielu cudzoziemców to ważny krok w życiu zawodowym, edukacyjnym i formalnym, często niezbędny przy ubieganiu się o obywatelstwo, podjęcie studiów lub pracy. W przypadku osób z niepełnosprawnościami lub szczególnymi potrzebami równie istotne, co przygotowanie do egzaminu, jest zadbanie o formalności związane z dostosowaniem warunków egzaminacyjnych.
- Kto może ubiegać się o dostosowanie egzaminu?
- Jakie dokumenty należy przedstawić?
- Jakie udogodnienia są możliwe?
- Kontakt z ośrodkiem
- Odpowiednie przygotowania to psychiczny komfort
Państwowa Komisja do spraw Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego przewiduje szereg udogodnień dla zdających o specjalnych potrzebach. Mimo to wielu kandydatów nadal nie ma świadomości, jakie są ich prawa i które dokumenty należy przygotować, aby móc z nich skorzystać. Co ważne, część procedur trzeba rozpocząć najpóźniej miesiąc przed egzaminem.
Kto może ubiegać się o dostosowanie egzaminu?
Możliwość dostosowania warunków i formy egzaminu dotyczy nie tylko osób z trwałą niepełnosprawnością. Uprawnieni są również kandydaci chorzy oraz czasowo niesprawni, a także ze specyficznymi trudnościami w uczeniu, chorobami przewlekłymi czy zaburzeniami komunikacji. Dostosowanie przewidziano między innymi dla osób niesłyszących oraz słabosłyszących, niewidomych i słabowidzących, z niepełnosprawnością ruchową, afazją, ale także z dysleksją, dysgrafią lub dysortografią.
Jakie dokumenty należy przedstawić?
Warunkiem skorzystania z udogodnień jest przedstawienie odpowiedniej dokumentacji. Może to być lekarskie orzeczenie o niepełnosprawności, zaświadczenie o stanie zdrowia albo opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej. Kandydaci planujący zdawanie egzaminu w dostosowanej formule powinni jednak pamiętać o terminach. Wniosek o dostosowanie warunków egzaminu należy złożyć do przewodniczącego komisji egzaminacyjnej w wybranym ośrodku najpóźniej miesiąc przed datą egzaminu. Wynika to z faktu, że placówka musi mieć czas na przygotowanie odpowiednich materiałów i ewentualną organizację dodatkowego sprzętu.
Osoby zainteresowane egzaminem powinny więc zainteresować się tym tematem jeszcze przed rozpoczęciem zapisów. W niektórych przypadkach losowych dokumentacja może wprawdzie zostać dostarczona później, ale każda tego typu sytuacja jest rozpatrywana indywidualnie.
Jakie udogodnienia są możliwe?
Zakres dostosowań zależy od rodzaju dysfunkcji oraz potrzeb zdającego. Mogą one obejmować zarówno kwestie organizacyjne, jak i techniczne. Do najczęstszych należą: wydłużenie czasu egzaminu, przeprowadzenie go w oddzielnej sali, możliwość skorzystania ze specjalistycznego sprzętu czy odpowiednio dostosowane arkusze egzaminacyjne i zmodyfikowane zasady oceniania. Możliwe jest także skorzystanie z pomocy członka komisji przy czytaniu lub zapisywaniu odpowiedzi.
Osoby słabowidzące mogą otrzymać arkusze wydrukowane większą czcionką, z powiększonymi ilustracjami, lepiej oświetlone stanowisko pracy oraz prawo do skorzystania z przyrządów optycznych. Z kolei kandydaci niewidomi mają możliwość korzystania z materiałów w wersji cyfrowej i specjalistycznego oprogramowania.
Dla osób słabosłyszących przewidziano m.in. dostosowane nagrania audio, wydłużone przerwy na zapoznanie się z zadaniami czy możliwość korzystania ze słuchawek lub innych urządzeń wspomagających słuch. Osoby z niepełnosprawnością ruchową mogą korzystać z dostosowanego do potrzeb stanowiska, z kolei kandydaci z dysleksją, dysgrafią czy dysortografią w określonych sytuacjach mają możliwość napisania pracy na komputerze i skorzystania z indywidualnych zasad oceniania. W przypadku osób niesłyszących możliwe jest nawet zwolnienie z części ustnej egzaminu.
Kontakt z ośrodkiem
Procedury organizacyjne mogą bardzo różnić się pomiędzy ośrodkami egzaminacyjnymi. Choć ogólne wytyczne określa Państwowa Komisja, sposób składania dokumentów czy komunikacji z kandydatami często ustalany jest przez daną instytucję indywidualnie. Dlatego osoby o specjalnych potrzebach powinny możliwie wcześnie sprawdzić, czy wybrany ośrodek organizuje interesujący je poziom egzaminu, skontaktować się z komisją egzaminacyjną, ustalić listę niezbędnych dokumentów, a także uzyskać potwierdzenie, że placówka będzie w stanie zapewnić odpowiednie dostosowania. W przypadku dokumentów wystawionych za granicą konieczne może być też dostarczenie ich uwierzytelnionego tłumaczenia na język polski.
Odpowiednie przygotowania to psychiczny komfort
Dla wielu cudzoziemców już sam egzamin jest stresującym doświadczeniem. W przypadku osób z niepełnosprawnościami dodatkowym obciążeniem bywają niejasne procedury czy brak jednolitych zasad komunikacji między ośrodkami. Dlatego kandydaci powinni z wyprzedzeniem rozpocząć przygotowania organizacyjne, złożyć wniosek i podjąć bezpośredni kontakt z ośrodkiem. Pozwoli to uniknąć przynajmniej części potencjalnych problemów oraz zwiększy szanse na komfortowe podejście do egzaminu.
Autorka: Ishica Zaman, współzałożycielka Lingo Comm, internetowej szkoły nauczającej języka polskiego jako obcego.