Nowelizacja Karty Nauczyciela: co zmieni się w dyscyplinarkach dla pedagogów?

• Mediacje i postępowania wyjaśniające
• Dobrowolne poddanie się karze
• Zawieszenie postępowania i obowiązek wysłuchania nauczyciela
• Ochrona praw i dobra dziecka

Informacja o pracach nad projektem nowelizacji opublikowana została w Wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Planowany termin przyjęcia projektu przez rząd to IV kwartał 2026 r.

Celem projektu nowelizacji - jak czytamy - jest usprawnienie, w tym przyspieszenie, postępowań wyjaśniających oraz postępowań dyscyplinarnych prowadzonych wobec nauczycieli, zwiększenie ich przejrzystości i przewidywalności, a także zapewnienie wyższego poziomu profesjonalizmu i rzetelności tych postępowań. „Jednocześnie celem tego projektu jest zapewnienie nauczycielom większej ochrony przed nadmierną opresyjnością systemu dyscyplinarnego oraz wzmocnienie gwarancji procesowych, w tym prawa nauczycieli do obrony, a także wzmocnienie i ochrona praw i dobra dziecka” - zaznaczono.

Podano, że uwzględniono część wniosków zgłoszonych podczas prac Grupy roboczej do spraw odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli, działającej w ramach Zespołu do spraw pragmatyki zawodowej nauczycieli. W skład tego zespołu wchodzą przedstawiciele strony rządowej, związków zawodowych zrzeszających nauczycieli oraz ogólnopolskich organizacji jednostek samorządu terytorialnego.

Mediacje i postępowania wyjaśniające

W projekcie zaproponowano m.in. uregulowanie kwestii mediacji, co - jak wyjaśniono - „ma ułatwić rozwiązywanie konfliktów w środowisku szkolnym, odbudowę relacji oraz ograniczy eskalację sporów”. Zgodnie z przygotowywanym projektem do mediacji kierowane byłyby wyłącznie sprawy, których charakter na to pozwala, tj. w których są osoby pokrzywdzone deliktem dyscyplinarnym nauczyciela, z wyłączeniem spraw będących jednocześnie przestępstwem. Dyrektor szkoły w przypadku popełnienia przez nauczyciela czynu naruszającego prawa i dobro dziecka nadal będzie zobowiązany do zawiadomienia o tym rzecznika dyscyplinarnego. Ma też poinformować o skierowaniu sprawy do mediacji, a następnie o wyniku tej mediacji. Mediacja będzie dobrowolna, a czas jej trwania nie będzie dłuższy niż 30 dni.

Możliwe będzie umorzenie postępowania wyjaśniającego oraz umorzenia postępowania dyscyplinarnego, jeżeli nauczyciel popełnił czyn, który w nieznacznym stopniu uchybia godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom.

Dobrowolne poddanie się karze

Nauczyciel, którego dotyczy postępowanie wyjaśniające, lub obwinionego, będzie mógł złożyć wniosek o dobrowolne poddanie się karze, bez przeprowadzania postępowania dowodowego w postępowaniu dyscyplinarnym. Komisja dyscyplinarna będzie mogła uwzględniając ten wniosek i odstąpić od przeprowadzania postępowania dowodowego w sprawie i zakończyć postępowanie dyscyplinarne. W przypadku nieuwzględnienia wniosku obwinionego o dobrowolne poddanie się karze, komisja dyscyplinarna będzie prowadzić postępowanie dyscyplinarne w normalnym trybie.

W projekcie mają być też zaproponowane zmiany w katalogu kar dyscyplinarnych: wprowadzenie kary upomnienia, zastąpienie kary nagany z ostrzeżeniem karą nagany oraz modyfikacja kary zwolnienia z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczyciela w okresie 3 lat od ukarania polegająca na wprowadzeniu możliwości miarkowania okresu zakazu przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczyciela w okresie od 6 miesięcy do 3 lat, z zastrzeżeniem, że kara ta wymierzana jest w latach i miesiącach.

Zawieszenie postępowania i obowiązek wysłuchania nauczyciela

Wprowadzony ma być obowiązek zawieszenia postępowania dyscyplinarnego, gdy o ten sam czyn wszczęto wobec obwinionego postępowanie karne albo postępowanie w sprawach o wykroczenia, na czas trwania postępowania karnego albo postępowania w sprawach o wykroczenia. Ma to doprowadzić do ujednolicenia ustaleń faktycznych, ograniczyć ryzyko wydania sprzecznych rozstrzygnięć, a także wpłynąć na zwiększenie ochrony praw nauczyciela.

Wprowadzenie ma być również obowiązek wysłuchania nauczyciela przed podjęciem decyzji o zawieszeniu w pełnieniu obowiązków w szkole przez uprawniony do tego organ. Zmiana ta - jak podano - „ma wzmocnić prawo do obrony, bowiem nauczyciel będzie miał możliwość przedstawienia swojego stanowiska, wyjaśnienia okoliczności zdarzenia czy wskazania dowodów, jeszcze przed zastosowaniem dotkliwego środka jakim jest zawieszenie w pełnieniu obowiązków w szkole”.

Nauczyciel, któremu w okresie zawieszenia w pełnieniu obowiązków w szkole zostało zmniejszone wynagrodzenie zasadnicze, ma móc odwołać się nie tylko od decyzji w zakresie zawieszenia w pełnieniu obowiązków, ale również w zakresie zmniejszenia tego wynagrodzenia. „Proponuje się, aby o zasadności zmniejszenia tego wynagrodzenia, biorąc pod uwagę stan rodzinny nauczyciela, rozstrzygała komisja dyscyplinarna pierwszej instancji w ramach rozpatrywania odwołania od decyzji o zawieszeniu nauczyciela w pełnieniu obowiązków w szkole, a w drugiej instancji odwoławcza komisja dyscyplinarna” - czytamy.

Ochrona praw i dobra dziecka

Wśród zmian w projekcie mają znaleźć się też takie, które mają na celu wzmocnienie ochrony praw i dobra dziecka.

Wprowadzony ma być obowiązek zawiadamiania przez organy sprawujące nadzór pedagogiczny rzeczników dyscyplinarnych o podejrzeniu popełnienia przez nauczyciela lub dyrektora szkoły czynu naruszającego prawa i dobro dziecka, jeżeli taką informację organ uzyska w toku sprawowania nadzoru pedagogicznego.

W przepisach ma być wskazane, że przy przesłuchaniu świadka, który w chwili przesłuchania ukończył 18. rok życia, nie może być obecny odpowiednio nauczyciel, którego dotyczy postępowanie wyjaśniające, lub obwiniony, jeżeli świadek ten nadal jest uczniem szkoły, w której zatrudniony jest nauczyciel, którego dotyczy postępowanie wyjaśniające, lub obwiniony. „Zmiana ma na celu wzmocnienie ochrony ucznia jako świadka oraz zwiększenie wiarygodności jego zeznań, a także zapewnienie swobody wypowiedzi i autentyczności w składaniu przez niego zeznań, bez skrępowania czy strachu przed konsekwencjami ze strony nauczyciela, którego dotyczy postępowanie wyjaśniające, lub obwinionego” - podano.

Nowelizacja zawierać będzie także zapisy doprecyzowujące. Jak podano w opisie, chodzi o wyeliminowanie wątpliwości interpretacyjnych oraz przypadków niewłaściwego stosowania przepisów.