ADHD to zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi o podłożu genetycznym i neurobiologicznym. Zdiagnozować je może lekarz psychiatra lub psycholog. Ostatnio stwierdza się je u coraz większej liczby uczniów, którzy wymagają systemowego wsparcia.
Charakterystyka ADHD
W ramach objawów ADHD można wyróżnić:
- zaburzenia koncentracji uwagi (nieuwaga) w szczególności problemy ze skupieniem na zadaniach, roztargnienie, łatwość rozpraszania się, gubienie rzeczy, problemy z organizacją prac, prokastynacja, niedołyszenie wypowiedzi - ADD;
- nadpobudliwość ruchową-trudność ze spokojnym siedzeniem np. machanie nogą, potrzeba ciągłego przemieszczania się;
- impulsywność -przerywania wypowiedzi, działanie bez przemyślenia, problem z ustaleniem priorytetów, niecierpliwość, chwiejność nastrojów.
Dzieci z ADHD - głównie dziewczynki - są ciche i spokojne, ale żyją we własnym świecie. Z uwagi na te cechy są diagnozowane później niż uczniowie z innymi objawiamy ADHD.
Ucznia z ADHD cechuje:
- wysoka kreatywność i nieszablonowe myślenie,
- hiperkoncentracja (hiperfocus) – skupienie się na pasjach,
- energia i entuzjazm dająca motywacja do działania,
- szybkość reakcji np. podejmowanie decyzji w sytuacjach kryzysowych.
Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego
Sama diagnoza ADHD nie stanowi podstawy wydania orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego na III etap edukacji (szkoła średnia) przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną. Niemniej jednak uczeń z ADHD może otrzymać takie orzeczenie ze względu na zagrożenie niedostosowaniem społecznym lub stwierdzone niedostosowanie społeczne. Przesłanką będą zaburzeń emocjonalnych i zachowania, trudności w realizacji roli ucznia i niemożności spełnienia związanych z tym oczekiwań np. w zakresie systematyczności nauki czy uczęszczania na zajęcia, co w szkole średniej ma większe znaczenie niż dotychczas.
Współwystępowanie ADHD
Należy pamiętać, że ADHD często współistnieje z innymi neuroróżnorodnościami:
- ODD - zaburzenia opozycyjno-buntownicze – są to zachowania trwające co najmniej 6 miesięcy polegające na celowym łamaniu zasad, kłótniami i napadami złości np. sięganie po używki w bardzo młodym wieku – uczeń z diagnozą ODD może otrzymać w zależności od przypadku albo orzeczenie związane z niedostosowaniem społecznym albo o potrzebie kształcenia specjalnego;
- ASD - spektrum autyzmu (w tym zespół Aspergera) - inny sposób funkcjonowania mózgu powodujący trudności w interakcjach społecznych oraz komunikacji, nadwrażliwość na niektóre bodźce zewnętrzne np. dźwięk, sformalizowane wzorce zachowań np. powrót do domu ze szkoły wciąż tą samą droga, niszowe zainteresowania np. kolejnictwo – uczeń może uzyskać orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.
Wnioski
Stwierdzenie jedynie u ucznia ADHD nie otwiera drogi do uzyskania orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Natomiast mając na uwadze inne zachowania wynikające z ADHD, a także neuroróżnorodności współistniejące (tzw.podwójna diagnoza) nie można wykluczyć że konkretne dziecko może otrzymać orzeczenie albo o potrzebie kształcenia specjalnego albo o zagrożeniu niedostosowaniem społecznym bądź o niedostosowaniu społecznym. Te orzeczenia będą stanowić wsparcie w dalszej edukacji nastolatka w szkole średniej.