Nowy, niespodziewany zakaz w szkołach w roku szkolnym 2025/2026? Ministerstwo Zdrowia przygotowuje zmiany. Co na to rodzice, nauczyciele i uczniowie?

• Rewolucja w szkolnej stołówce i nowy zakaz
• Zakaz kawy w szkole: odpowiedź na obawy czy nadmierna regulacja?
• Zakaz kupowania kawy w szkole - narusza wolności konstytucyjne?
• Zdrowie i ekologia na talerzu
• Czym jest dieta planetarna?
• Co spowodują zmiany?

Rewolucja w szkolnej stołówce i nowy zakaz

Ministerstwo Zdrowia przygotowuje znaczące zmiany w przepisach dotyczących żywienia i dostępności produktów w placówkach oświatowych. Nowe rozporządzenie zakłada całkowity zakaz sprzedaży kawy na terenie szkół – co ważne, bez względu na wiek kupującego. Obok tej kontrowersyjnej regulacji, projekt wprowadza również nowe wytyczne dla szkolnych jadłospisów, promując prozdrowotną i proekologiczną tzw. dietę planetarną. Chociaż resort zdrowia argumentuje, że zmiany odpowiadają na obawy rodziców, część organizacji społecznych wyraża zdecydowany sprzeciw.

Zakaz kawy w szkole: odpowiedź na obawy czy nadmierna regulacja?

Ministerstwo Zdrowia uzasadnia planowany zakaz sprzedaży kawy w szkołach, powołując się na postulaty rodziców, opiekunów i dyrektorów placówek, którzy zgłaszali Państwowej Inspekcji Sanitarnej obawy związane ze wzmożoną konsumpcją kawy przez dzieci, a nawet ryzykiem jej spożywania przez najmłodszych uczniów. Celem ma być ochrona zdrowia najmłodszych i ograniczanie niepożądanych nawyków.

Zakaz kupowania kawy w szkole - narusza wolności konstytucyjne?

Stowarzyszenie zwraca uwagę na kluczowy aspekt: zakaz sprzedaży kawy w szkołach nie wpłynie na jej ogólne spożycie przez uczniów, ponieważ kawa jest łatwo dostępna poza terenem placówki (sprzedaż kawy osobom niepełnoletnim nie jest w Polsce zabroniona). Istnieje wręcz ryzyko, że wprowadzenie zakazu spowoduje częstsze opuszczanie szkoły przez uczniów w czasie przerw w celu zakupu napoju poza nią, co podważa zasadność i skuteczność proponowanej regulacji.

SUS wskazuje również na inne braki w projekcie, takie jak brak jasnych i precyzyjnych norm dotyczących stosowania w szkołach diet eliminacyjnych, zdrowotnych czy wynikających ze światopoglądu (np. diet wegańskich lub religijnych), co jest istotną kwestią w coraz bardziej zróżnicowanym społeczeństwie.

Zdrowie i ekologia na talerzu

Poza kontrowersyjnym zakazem kawy, projekt rozporządzenia wprowadza nowe, kompleksowe zasady komponowania jadłospisów w placówkach edukacyjnych. Celem jest zapewnienie dzieciom i młodzieży odpowiedniego zapotrzebowania energetycznego i odżywczego, zgodnego z najnowszymi normami żywienia dla populacji polskiej.

Nowe regulacje będą dotyczyć konkretnych produktów, takich jak pieczywo, produkty zbożowe śniadaniowe, mleczne, napoje roślinne czy roślinne zamienniki produktów mlecznych – wszystkie będą musiały spełniać określone kryteria zawartości cukru, tłuszczu i soli. Kluczową innowacją jest wprowadzenie zasad tzw. diety planetarnej, która doskonale wpisuje się w działania z zakresu edukacji żywieniowej i kształtowania prawidłowych nawyków. Zakłada się m.in.:

• zwiększenie liczby posiłków z wykorzystaniem produktów pełnoziarnistych (przynajmniej jeden główny posiłek dziennie);
• obecność warzyw lub owoców w każdym posiłku;
• serwowanie potraw z nasion roślin strączkowych co najmniej raz w tygodniu;
• korzystanie z sezonowych i regionalnych produktów;
• ograniczenie spożycia mięsa czerwonego i jego przetworów;
• redukcję ilości cukru w diecie.

Czym jest dieta planetarna?

Dieta planetarna (Planetary Health Diet), opracowana przez Komisję EAT Lancet, to innowacyjny model żywienia, który łączy dbałość o zdrowie człowieka z troską o środowisko naturalne. Opiera się ona przede wszystkim na diecie roślinnej, bogatej w warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, strączki, orzechy i zdrowe tłuszcze roślinne. Jednocześnie promuje ograniczenie spożycia mięsa czerwonego, nabiału i cukru.

Co spowodują zmiany?

Wyobraźmy sobie szkolną stołówkę, w której jeszcze niedawno można było kupić małą kawę na wynos, a w menu dominowały tradycyjne potrawy mięsne. Po wejściu w życie nowego rozporządzenia, sytuacja uległaby zmianie.

1. Zniknęłaby możliwość zakupu kawy w szkolnym sklepiku czy automacie – niezależnie od tego, czy kupowałby ją uczeń, nauczyciel, czy rodzic. Jeśli nastolatek będzie chciał napić się kawy na przerwie, będzie musiał opuścić teren szkoły i kupić ją w osiedlowym sklepie, co wzbudza obawy SUS.
2. W szkolnym jadłospisie zwiększyłaby się częstotliwość potraw z soczewicą, ciecierzycą czy fasolą, podawanych co najmniej raz w tygodniu.
3. Na talerzach często pojawiałoby się pieczywo pełnoziarniste, a w każdym posiłku (nawet przy obiedzie) obowiązkowo znajdowałyby się warzywa lub owoce.
4. Czerwone mięso byłoby serwowane rzadziej, a na stołówce częściej gościłyby dania z drobiu, ryb, jajek lub warianty wegetariańskie, np. z kotletami z warzyw strączkowych.
5. Ograniczone zostałoby użycie cukru w deserach i napojach, co wpłynęłoby na smak np. szkolnych kompotów.