Odprawa emerytalna dla nauczyciela. Od 1 stycznia 2026 r. przysługuje na korzystniejszych zasadach. Jakich?

• Odprawa emerytalna dla nauczyciela
• Zbieg praw do odpraw nauczycielskich

Odprawa emerytalna dla nauczyciela

Jednym ze świadczeń, do którego pracownicy mają prawo w momencie zakończenia aktywności zawodowej jest odprawa emerytalna. Otrzymują ją również nauczyciele, choć w odniesieniu do nich szczególne regulacje prawne dotyczące tej tematyki zostały zamieszczone w przepisach ustawy z 26 stycznia 1983 r. – Karta Nauczyciela, a regulacje zawarte w ustawie z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy nie znajdują w tym zakresie zastosowania. Od 1 stycznia 2026 r. art. 87 Karty Nauczyciela dotyczący tej problematyki obowiązuje w znowelizowanym brzmieniu. Przed tym dniem nauczycielowi spełniającemu warunki uprawniające do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, jeżeli nie uzyskał z tego tytułu odprawy przewidzianej w art. 28, przyznawało się odprawę w wysokości dwumiesięcznego ostatnio pobieranego wynagrodzenia w szkole będącej podstawowym miejscem jego pracy. Nauczycielowi spełniającemu warunki uprawniające do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, który przepracował w szkole co najmniej 20 lat, przyznawało się odprawę w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia ostatnio pobieranego w szkole będącej podstawowym miejscem jego pracy.

Od 1 stycznia 2026 r. w związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne nauczycielowi przysługuje jednorazowa odprawa w wysokości:
1. po 10 latach pracy - dwumiesięcznego wynagrodzenia;
2. po 15 latach pracy - trzymiesięcznego wynagrodzenia;
3. po 20 latach pracy - sześciomiesięcznego wynagrodzenia.

Nadal obowiązuje zasada, zgodnie z którą nauczyciel zatrudniony w więcej niż jednej szkole odprawę otrzymuje w szkole wskazanej jako podstawowe miejsce zatrudnienia. Do okresów pracy uprawniających do odprawy wlicza się wszystkie poprzednio zakończone okresy zatrudnienia oraz inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.
Tak samo, jak przed zmianą przepisów, wynagrodzenie, o którym mowa w regulacji dotyczącej odprawy oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy.

Polecamy: Karta Nauczyciela. Komentarz

Zbieg praw do odpraw nauczycielskich

Od 1 stycznia 2026 r. nie zmieniło się to, że na podstawie art. 28 Karty Nauczyciela nauczycielom przysługuje również inny rodzaj odprawy. Chodzi o przypadki, w których do rozwiązania stosunku pracy dochodzi w związku ze szczególnymi okolicznościami:
1) w razie orzeczenia przez lekarza przeprowadzającego badanie okresowe lub kontrolne o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy;
2) przekroczenia okresu 2 lat urlopu bezpłatnego przez nauczyciela, który wniósł podanie o przeniesienie do miejscowości będącej miejscem stałego zamieszkania współmałżonka, jeżeli podanie o przeniesienie nie mogło być uwzględnione z powodu niemożności zatrudnienia go w zawodzie nauczycielskim w miejscu stałego zamieszkania współmałżonka;
3) w razie cofnięcia skierowania do nauczania religii w szkole na zasadach określonych w odrębnych przepisach.

Regulacja ta dotyczy wyłącznie nauczycieli mianowanych, a odprawa w pierwszym przypadku jest równa wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego ostatnio pobieranego w czasie trwania stosunku pracy - za każdy pełny rok pracy na stanowisku nauczyciela, w określonych jednostkach organizacyjnych, nieprzekraczającą jednak sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. W drugim jest ustalania na takich samych zasadach, jednak z zastrzeżeniem, że nie może przekraczać:
1) trzymiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, jeżeli okres pracy nauczycielskiej nie przekroczył 10 lat;
2) sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, jeżeli okres pracy nauczycielskiej przekroczył 10 lat.

W trzecim przypadku odprawa przysługuje w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia za każdy rok pracy na stanowisku nauczyciela religii, nie więcej jednak niż w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia. W przypadku zbiegu prawa do odprawy wskazanej w punkcie 1 i 2, przysługuje jedna odprawa - korzystniejsza.

Karta Nauczyciela przewiduje wypłatę nauczycielom mianowanym odprawy jeszcze w jednym przypadku. Chodzi o sytuacje, w których rozwiązano stosunek pracy w razie:
1) całkowitej likwidacji szkoły;
2) częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć.
W takich przypadkach przysługuje odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.

Jak należy postępować, gdy prawo do wskazanych odpraw zbiegnie się z prawem do odprawy emerytalnej? W razie zbiegu z prawem do odprawy przysługującej na podstawie art. 28 Karty Nauczyciela, przysługuje odprawa korzystniejsza. Z kolei w razie zbiegu z prawem do odprawy na podstawie art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela, przysługuje odprawa emerytalna w pełnej wysokości i odprawa związana z likwidacją w połowie jej wysokości.

Na zakończenie trzeba również zauważyć, że po zmianach prawo do odprawy emerytalnej zyskali również nauczyciele zatrudnieni w jednej lub więcej niż jednej szkole, których łączny wymiar zatrudnienia jest niższy niż 1/2 obowiązującego wymiaru zajęć. W stanie prawnym obowiązującym do końca 2025 r. byli oni tego prawa pozbawieni (wyłączenia obowiązywało na podstawie art. 91b Karty Nauczyciela).