Nowa podstawa programowa od 1 września 2026: dla uczniów z umiarkowaną i znaczną niepełnosprawnością intelektualną

• Nowa podstawa programowa od 1 września 2026: dla uczniów z umiarkowaną i znaczną niepełnosprawnością intelektualną
• Cele kształcenia: wiedza, motywacja wewnętrzna i wartości
• Nowe obszary edukacyjne — koniec z „funkcjonowaniem osobistym i społecznym"
• Trzystopniowy model wsparcia — kluczowa nowość
• Nowa podstawa programowa od 1 września 2026: dla uczniów z umiarkowaną i znaczną niepełnosprawnością intelektualną. Komunikacja jako umiejętność kluczowa
• Co zmienia się w codziennej pracy nauczyciela? Lista zadań na rok 2026/2027
• Edukacja bliżej życia ucznia — co to oznacza w praktyce
• Nowa podstawa programowa od 1 września 2026: dla uczniów z umiarkowaną i znaczną niepełnosprawnością intelektualną

Nowa podstawa programowa od 1 września 2026: dla uczniów z umiarkowaną i znaczną niepełnosprawnością intelektualną

Nowe podejście do kształcenia wyrasta z dwóch zasadniczych koncepcji.

• Pierwszą jest model biopsychospołeczny, który łączy trzy obszary funkcjonowania człowieka: fizyczny, psychologiczny i społeczny.
• Drugą stanowi Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF), obejmująca dziewięć obszarów: uczenie się i stosowanie wiedzy, ogólne zadania i obowiązki, porozumiewanie się, motoryka i poruszanie się, dbanie o siebie, samoobsługa i samodzielność, życie domowe, model biopsychospołeczny, wzajemne kontakty i związki międzyludzkie, edukacja szkolna – rola ucznia, życie w społeczności lokalnej.

Efektem zastosowania takiego podejścia jest przesunięcie akcentu — z zaliczania kolejnych partii materiału na możliwie pełne i satysfakcjonujące funkcjonowanie ucznia w jego środowisku. Co istotne, obszary ICF stanowią jednocześnie fundament Szkolnej Oceny Funkcjonalnej, a następnie planowania i prowadzenia działań dydaktycznych oraz wychowawczych.

Cele kształcenia: wiedza, motywacja wewnętrzna i wartości

Nowa podstawa programowa w głównych celach kształcenia wskazuje m.in. na budowanie wiedzy uczniów, rozwijanie ich motywacji wewnętrznej, aspiracji i ciekawości, a także wprowadzanie w świat wartości — we współpracy z rodzicami. Wśród celów znalazło się również rozwijanie: kompetencji fundamentalnych — językowych, matematycznych, cyfrowych i ruchowych, kompetencji przekrojowych — poznawczych, społecznych i osobistych.

Nowa podstawa programowa nakłada na szkołę m.in. obowiązek:

• stworzenia warunków zapewniających uczniom poczucie bezpieczeństwa, komfort psychiczny, wzmocnienie poczucia własnej wartości, akceptację i samoakceptację,
• realizowania zajęć rewalidacyjnych,
• wprowadzania elementów wiedzy o rozwoju człowieka,
• włączania uczniów w życie społeczności lokalnej,
• zapewnienia równych szans edukacyjnych, w tym usuwania barier w procesie kształcenia i jego indywidualizacji,
• wspierania przechodzenia między kolejnymi etapami edukacyjnymi,
• współpracy z rodzicami i opiekunami uczniów oraz ze środowiskiem lokalnym.

Nowe obszary edukacyjne — koniec z „funkcjonowaniem osobistym i społecznym"

Zmienia się organizacja treści edukacyjnych. Dotychczasowy obszar „Funkcjonowanie osobiste i społeczne" został rozdzielony na bardziej szczegółowe edukacje. Wśród zajęć dydaktycznych wyróżniono: porozumiewanie się, edukację środowiskową, edukację społeczną, edukację osobistą i zdrowotną, edukację artystyczną, wychowanie fizyczne, etykę.

Trzystopniowy model wsparcia — kluczowa nowość

W części dotyczącej warunków i sposobu realizacji za najistotniejsze uznano „uwzględnianie różnorodnych ścieżek, którymi podążają uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną" oraz dobór rodzaju wsparcia niezbędnego do osiągnięcia zamierzonych celów. Służy temu trzystopniowy model wsparcia.

1. Poziom pierwszy: skierowany do uczniów o wysokim poziomie niezależności w codziennym funkcjonowaniu, którzy samodzielnie wykonują wiele zadań, wyrażają swoje potrzeby, rozumieją zasady społeczne i stosują się do nich. Główne cele: przygotowanie do samodzielnego funkcjonowania w środowisku lokalnym, rozumienie i stosowanie prostych instrukcji, rozwijanie umiejętności praktycznych i społecznych, doskonalenie kompetencji osobistych.
2. Poziom drugi -adresowany do uczniów z częściową samodzielnością, którzy — korzystając z pomocy przy codziennych czynnościach — uczestniczą w prostych formach edukacji i życia społecznego.Szczególny nacisk: stosowanie komunikacji wspomagającej i alternatywnej, rozwijanie umiejętności komunikacyjnych, samoobsługowych oraz współpracy w grupie.
3. Poziom trzeci - dotyczy uczniów wymagających pełnego zaangażowania osób wspierających, stałej obecności opiekuna i pomocy we wszystkich czynnościach.

Nowa podstawa programowa od 1 września 2026: dla uczniów z umiarkowaną i znaczną niepełnosprawnością intelektualną. Komunikacja jako umiejętność kluczowa

Nowa podstawa programowa mocno akcentuje rolę komunikowania się — jako umiejętności kluczowej dla rozwoju, dobrostanu, sprawczości i aktywności ucznia. Dotyczy to zarówno komunikacji werbalnej, jak i alternatywnej oraz wspomagającej (AAC). Dla uczniów o złożonych potrzebach w komunikowaniu się opracowywane są indywidualne systemy komunikacji, obejmujące pomoce do komunikowania się oraz strategie posługiwania się nimi.

Co zmienia się w codziennej pracy nauczyciela? Lista zadań na rok 2026/2027

Wiodącymi narzędziami realizowania indywidualnej drogi edukacyjnej ucznia pozostają WOPFU i IPET — przy czym w IPET należy określić poziom wsparcia wynikający z trzystopniowego modelu. W nadchodzącym roku szkolnym trzeba:

• zaktualizować IPET-y w oparciu o trzystopniowy model funkcjonowania,
• dostosować plany zajęć do nowej siatki przedmiotów,
• dostosować programy nauczania do nowych treści szczegółowo omówionych w rozporządzeniu — rozbudowano zapisy dotyczące kompetencji społecznych i osobistych, edukacji zdrowotnej, kompetencji cyfrowych, wartości i komunikowania się,
• uwzględniać formy uczenia przez działanie, określone jako doświadczenia edukacyjne.

Rozporządzenie przewiduje, że w każdym roku nauczyciele wybierają co najmniej dwa doświadczenia edukacyjne do realizacji z uczniami, dostosowane do ich potrzeb, możliwości i zainteresowań.

Edukacja bliżej życia ucznia — co to oznacza w praktyce

Nowa podstawa programowa podkreśla, że edukacja ma wspierać ucznia w osiąganiu możliwie największej samodzielności i sprawczości. Duży nacisk położono na rozwijanie kompetencji potrzebnych w codziennym funkcjonowaniu, budowanie relacji społecznych, komunikowanie się oraz podejmowanie aktywności w naturalnych sytuacjach życiowych. W praktyce oznacza to większy nacisk na: uczenie przez działanie i doświadczenie, rozwijanie komunikacji, także alternatywnej i wspomagającej (AAC), ćwiczenie samodzielności, współpracę i funkcjonowanie społeczne, aktywne uczestnictwo ucznia w codziennych sytuacjach, rozwijanie poczucia sprawczości i podejmowania decyzji.

Nowa podstawa programowa od 1 września 2026: dla uczniów z umiarkowaną i znaczną niepełnosprawnością intelektualną

Najważniejsze stają się: funkcjonalność, komunikacja, codzienne doświadczenia i rozwijanie samodzielności ucznia na miarę jego możliwości. Dla nauczycieli oznacza to konkretne zadania na rok szkolny 2026/2027: aktualizację IPET-ów według trzystopniowego modelu wsparcia, dostosowanie planów zajęć do nowej siatki przedmiotów, przebudowę programów nauczania oraz wprowadzenie uczenia przez działanie w formie doświadczeń edukacyjnych.