Weto prezydenta do ustawy o prawach ucznia 2026 - dlaczego Karol Nawrocki odrzucił przepisy o rzecznikach praw ucznia?

• Skrót:
• Co miało się zmienić? Krótkie przypomnienie
• Dlaczego prezydent zawetował ustawę wprowadzającą rzeczników praw ucznia?
• Trzy główne zarzuty wobec ustawy - to zdecydowało o wecie i braku rzeczników praw ucznia
• W tle także spór o wolność słowa i wygląd ucznia
• Czy ustawa jest zgodna z Konstytucją? Prezydent miał wątpliwości
• Czy Sejm może odrzucić weto prezydenta?
• Co to oznacza dla rodziców, nauczycieli i uczniów?
• FAQ - najczęstsze pytania o weto ustawy o prawach ucznia

Co miało się zmienić? Krótkie przypomnienie

Ustawa zakładała m.in. powołanie systemu rzeczników praw ucznia (krajowego, wojewódzkich i szkolnych), uproszczenie procedury nakładania kar oraz obowiązkowe rady szkół od września 2028 roku. Pisaliśmy o tym szczegółowo w poprzednim artykule o ustawie o prawach ucznia - dziś jednak większość z opisanych tam zmian nie ma już szans wejść w życie w pierwotnym kształcie.

Zobacz również: Sejm uchwalił ustawę o prawach ucznia. Szkolny rzecznik od 2028 r., prostsze kary – sprawdź zmiany

Dlaczego prezydent zawetował ustawę wprowadzającą rzeczników praw ucznia?

Prezydent nie kwestionuje potrzeby ochrony praw uczniów, ale uznał, że ustawa nie rozwiązuje problemów szkoły, tylko je pogłębia. W piśmie do Sejmu wskazał, że przepisy przesuwają środek ciężkości z wychowania na administrowanie konfliktami.

Trzy główne zarzuty wobec ustawy - to zdecydowało o wecie i braku rzeczników praw ucznia

1. Osłabienie autorytetu nauczycieli

Prezydent ostrzega przed tzw. efektem mrożącym - nauczyciele, obawiając się skarg i postępowań wyjaśniających, mogą unikać zdecydowanych reakcji na niewłaściwe zachowanie uczniów. W efekcie ofiary przemocy szkolnej mogłyby zostać jeszcze bardziej osamotnione.

2. Ryzyko upolitycznienia instytucji rzecznika

Krajowy Rzecznik Praw Ucznia miał działać przy urzędzie ministra edukacji i być przez niego powoływany. Zdaniem prezydenta rodzi to wątpliwości co do niezależności tej instytucji od bieżącej polityki oświatowej.

3. Osłabienie pozycji rodziców

Prezydent podkreśla, że to rodzice - zgodnie z Konstytucją - mają pierwszorzędne prawo do wychowania dzieci. Rozbudowany system rzeczników mógłby, jego zdaniem, tworzyć dodatkowy kanał ingerencji w sprawy wychowawcze, omijający naturalny dialog rodzica ze szkołą.

W tle także spór o wolność słowa i wygląd ucznia

Prezydent zwrócił też uwagę na przepis o zakazie dyskryminacji, w tym ze względu na orientację seksualną. Jego zdaniem tak sformułowany zapis mógłby ograniczać debatę w szkole i rodzić wątpliwości, czy krytyczne wypowiedzi wobec niektórych postulatów światopoglądowych będą traktowane jako przejaw dyskryminacji.

Podobne zastrzeżenia dotyczyły prawa ucznia do swobodnego kształtowania wyglądu i stroju - zdaniem prezydenta ustawa w praktyce ograniczałaby możliwość ustalania przez szkoły zasad dotyczących wyglądu uczniów, nawet w szkołach podstawowych.

Czy ustawa jest zgodna z Konstytucją? Prezydent miał wątpliwości

W piśmie do Sejmu prezydent powołał się na trzy zasady konstytucyjne: proporcjonalności i poprawnej legislacji (art. 2 Konstytucji), prawa rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami (art. 48 i 53 Konstytucji) oraz zasadę pomocniczości z preambuły ustawy zasadniczej. Według niego rozbudowany system kontroli i rzeczników nie spełnia tych standardów.

Czy Sejm może odrzucić weto prezydenta?

Zgodnie z Konstytucją, Sejm może odrzucić prezydenckie weto większością 3/5 głosów, przy obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. To wysoki próg - i tu pojawia się kluczowa informacja dla czytelników śledzących dalsze losy ustawy.

Podczas pierwotnego głosowania 29 maja 2026 r. za ustawą opowiedziało się 234 posłów, przeciw było 192, a 34 nie głosowało. To poparcie znacznie niższe niż wymagane 3/5 głosów potrzebne do odrzucenia weta. Oznacza to, że odrzucenie weta jest mało prawdopodobne, a ustawa może ostatecznie nie wejść w życie w żadnym kształcie.

Co to oznacza dla rodziców, nauczycieli i uczniów?

Jeśli czytałeś nasz poprzedni artykuł i planowałeś np. zapytać dyrektora szkoły o powołanie szkolnego rzecznika - na razie nie ma takiej podstawy prawnej. Obecny stan prawny w zakresie praw ucznia, kar i procedur szkolnych pozostaje bez zmian do czasu ewentualnego uchwalenia nowych przepisów. Warto śledzić dalsze głosowanie w Sejmie nad wetem - dopiero ono pokaże, czy temat powróci w obecnym kształcie, zostanie zmodyfikowany, czy trafi do kosza.

FAQ - najczęstsze pytania o weto ustawy o prawach ucznia

Czy ustawa o prawach ucznia wejdzie w życie?

Na razie nie. Prezydent odmówił jej podpisania 2 lipca 2026 r., a ustawa wróciła do Sejmu do ponownego rozpatrzenia.

Czy szkolni rzecznicy praw ucznia powstaną?

Nie, dopóki Sejm nie odrzuci weta prezydenta większością 3/5 głosów. W obecnym stanie przepisy nie wejdą w życie.

Dlaczego prezydent zawetował ustawę?

Główne zarzuty to nadmierna biurokratyzacja szkoły, ryzyko osłabienia autorytetu nauczycieli, wątpliwości co do niezależności Krajowego Rzecznika Praw Ucznia oraz osłabienie pozycji rodziców w procesie wychowania.

Czy Sejm może jeszcze uratować tę ustawę?

Tak, jeśli odrzuci weto większością 3/5 głosów przy obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Pierwotne poparcie (234 głosy) było jednak znacznie niższe od tego progu, więc szanse są iluzoryczne.

Czy to oznacza, że katalog praw ucznia nigdy nie powstanie?

Nie musi tak być - rząd może przygotować nowy, zmieniony projekt uwzględniający część zastrzeżeń prezydenta, ale to wymaga ponownego całego procesu legislacyjnego.

Co się stanie z obowiązującymi dziś przepisami o karach i prawach ucznia?

Pozostają bez zmian - obowiązuje dotychczasowy stan prawny sprzed uchwalenia zawetowanej ustawy.

Źródło: Kancelaria Prezydenta RP