Ukłon Prezydenta w stronę maturzystów: uczniowie z trudnościami, jak i ci szczególnie uzdolnieni na studia będą mogli iść bez zdanej matury?

• Jakie są warunki przyjęcia na studia zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami?
• Koniec z obowiązkiem zdania egzaminu maturalnego, celem kontynuowania nauki na uczelni wyższej, w przypadku uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi?
• Obowiązywanie egzaminu maturalnego jako niezbędnego warunku rekrutacji na studia wyższe, od lat przedmiotem dyskusji w środowisku edukacyjnym i akademickim
• Kim są uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w świetle obowiązujących przepisów, a zatem – wobec kogo miałoby zostać zniesione obowiązywanie egzaminu maturalnego jako niezbędnego warunku rekrutacji na studia?
• Prezydent skierował petycję do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Jakie są warunki przyjęcia na studia zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami?

Warunki przyjęcia na studia w Polsce, regulowane są przez ustawę z dnia 20.07.2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz wewnętrzne przepisy poszczególnych uczelni. Zgodnie z art. 69 ust. 2 ww. ustawy – na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie może zostać przyjęta osoba, która posiada:

• świadectwo dojrzałości (czyli wydawany przez Okręgową Komisję Egzaminacyjną dokument, który potwierdza zdanie egzaminu maturalnego) albo świadectwo dojrzałości i zaświadczenie o wynikach egzaminu maturalnego z poszczególnych przedmiotów,
• świadectwo dojrzałości i dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe w zawodzie nauczanym na poziomie technika lub dyplom zawodowy w zawodzie nauczanym na poziomie technik,
• świadectwo dojrzałości i zaświadczenie o wynikach egzaminu maturalnego z poszczególnych przedmiotów oraz dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe w zawodzie nauczanym na poziomie technika,
• świadectwo dojrzałości i zaświadczenie o wynikach egzaminu maturalnego z poszczególnych przedmiotów oraz dyplom zawodowy w zawodzie nauczanym na poziomie technika,
• świadectwo lub inny dokument wydany za granicą przez szkoły lub instytucje edukacyjne, który jest uznawany przez państwo, w którym został wydany za dokument uprawniający do ubiegania się o przyjęcie na studia wyższe i który – w drodze decyzji administracyjnej – został uznany w Polsce, za dokument uprawniający do ubiegania się o przyjęcie na studia wyższe,
• świadectwo lub inny dokument wydany przez szkołę lub instytucję edukacyjną działającą w systemie edukacji państwa członkowskiego UE, państwa członkowskiego OECD lub państwa członkowskiego EFTA, uprawniający do ubiegania się o przyjęcie na studia wyższe w tych państwach,
• dyplom IB (International Baccalaureate, czyli – maturę międzynarodową) wydany przez organizację International Baccalaureate Organization w Genewie,
• dyplom EB (European Baccalaureate, czyli – maturę europejską) wydany przez Szkoły Europejskie przeznaczone dla dzieci pracowników struktur wspólnotowych,
• świadectwo lub dyplom uznany w Polsce za dokument uprawniający do ubiegania się o przyjęcie na studia zgodnie z umową bilateralną o wzajemnym uznawaniu wykształcenia bądź
• świadectwo lub inny dokument uznany za równorzędny polskiemu świadectwu dojrzałości na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 31 marca 2015 r.

Z powyższego zestawienia wynika, że w każdym przypadku – podstawą przyjęcia na studia wyższe – jest zaliczenie egzaminu maturalnego w ramach polskiego systemu edukacji lub innego egzaminu za granicą, który jest uznawany w Polsce za równorzędny z egzaminem maturalnym w polskim systemie edukacji.

Koniec z obowiązkiem zdania egzaminu maturalnego, celem kontynuowania nauki na uczelni wyższej, w przypadku uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi?

W dniu 6 marca br., do Kancelarii Prezydenta, została złożona petycja, w której Fundacja Dobre Państwo domaga się zmiany przepisów ustawy z dnia 20.07.2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w taki sposób, aby zdanie matury (czyli – posiadanie świadectwa dojrzałości) nie stanowiło warunku przyjęcia na studia wyższe, w przypadku uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych.

Autorzy petycji postulują dodanie do ww. ustawy (a konkretnie jej art. 69) ust. 2a w następującym brzmieniu:

„Art. 69. 2a. Osoba o specjalnych potrzebach edukacyjnych może być przyjęta na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie, jeśli posiada wykształcenie średnie w rozumieniu art. 20 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2017 r., poz. 60 z późn. zm.).”

Zgodnie z przywołanym powyżej art. 20 ust. 4 prawa oświatowego – wykształcenie średnie posiada osoba, która:

• ukończyła szkołę ponadpodstawową, tj. czteroletnie liceum ogólnokształcące lub pięcioletnie technikum,
• uzyskała w szkole artystycznej (realizującej kształcenie ogólne w zakresie liceum ogólnokształcącego), w wyniku klasyfikacji rocznej w klasie, która odpowiada ostatniej klasie liceum ogólnokształcącego – pozytywne oceny klasyfikacyjne ze wszystkich obowiązkowych zajęć edukacyjnych ogólnokształcących,
• ukończyła szkołę ponadgimnazjalną, z wyjątkiem szkół zawodowych, zasadniczych szkół zawodowych oraz szkół specjalnych przysposabiających do pracy dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi albo
• ukończyła szkołę ponadpodstawową albo szkołę artystyczną realizującą kształcenie ogólne w zakresie szkoły ponadpodstawowej działające w systemie oświaty przed dniem 1 stycznia 1999 r., z wyjątkiem zasadniczych szkół zawodowych, szkół zasadniczych lub innych równorzędnych.

Posiadanie wykształcenia średniego nie jest więc uzależnione od przystąpienia ani – tym bardziej – zaliczenia egzaminu maturalnego, a wprowadzenie postulowanego przepisu do ustawy z dnia 20.07.2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, skutkować będzie tym, że to od jego posiadania (a nie zdania egzaminu maturalnego) uzależniona będzie możliwość kontynuowania nauki na uczelni wyższej, w przypadku osób ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.

Jak argumentują autorzy petycji – egzamin maturalny stanowi w Polsce kluczowy etap selekcyjny, determinujący dostęp do szkolnictwa wyższego. Dla licznych uczniów – jest on znacznym źródłem stresu i obaw (w badaniu maturzystów, na które powołują się petytorzy – 43% ankietowanych wskazało lęk przed niezdaniem matury jako jedno z największych zmartwień), w przypadku uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi i innymi barierami (takimi jak m.in. dysleksja, dyskalkulia, ADHD, dysgrafia, niepełnosprawność ruchowa czy zaburzenia ze spektrum autyzmu) – stanowi natomiast – „filtr selekcyjny – nie zapewnia równych szans wszystkim absolwentom szkół średnich (red.: w dostaniu się na studia), konsekwencją czego jest utrata części potencjału społecznego: utalentowani młodzi ludzie mogą nie dostać się na studia tylko z powodu niedostosowania formatu egzaminu do ich potrzeb lub chwilowego załamania w warunkach silnego stresu”. Stwierdzenie to, petytorzy popierają przytoczonymi wynikami badań, z których wynika, że ponad dwukrotnie więcej uczniów z niepełnosprawnościami przedwcześnie kończy edukację na poziomie średnim, niż ich pełnosprawni rówieśnicy. Przyczyny takiego stanu rzeczy, upatruje się właśnie w – „ograniczonej dostępności głównego nurtu edukacji, niedostosowaniu metod nauczania i egzaminowania, a także segregacji części uczniów w szkołach specjalnych, co zamyka im drogę do formalnych kwalifikacji wymaganych na rynku pracy. Matura – jako centralny egzamin – jest częścią tego obrazu: jeśli pozostaje nieosiągalna dla pewnej grupy (np. dyskalkulików czy uczniów ze spektrum autyzmu, którzy nie są w stanie zdać egzaminu ustnego), to system edukacyjny traci możliwość rozwinięcia ich talentów na poziomie akademickim. (…) Bariery dostępności egzaminów mają więc realny wpływ na zmniejszenie różnorodności kompetencji w środowisku akademickim i zawodowym. Jeżeli – hipotetycznie – spośród zdolnych przyszłych humanistów, 10% nie dostanie się na filologię z powodu niezdanej matematyki, to tracimy być może przyszłych tłumaczy, pisarzy czy dyplomatów. Jeśli młody innowator z objawami ADHD rezygnuje z marzeń o informatyce, bo nie potrafił dostatecznie skupić się na czytaniu ze zrozumieniem długiego tekstu maturalnego z polskiego, to być może tracimy start-upowca czy programistę, który mógłby stworzyć przełomowe rozwiązania.” – argumentują autorzy petycji.

Z tego względu – postulują oni usuwanie barier w dostępie do szkolnictwa wyższego dla osób ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, co należy podkreślić – nie oznacza jednak obniżania wymagań merytorycznych, a wyłącznie usuwanie czynników nie merytorycznych, które zaburzają wynik. Egzamin maturalny powinien być skonstruowany w taki sposób, aby każdy uczeń – niezależnie od trudności – miał jak największą szansę rozwinąć swój potencjał i płynnie przejść do dalszych etapów kształcenia. Dostęp do studiów wyższych nie powinien natomiast być ograniczany przez takie czynniki jak dysfunkcja poznawcza czy niepełnosprawność.

Zniesienie lub złagodzenie barier maturalnych dla osób z trudnościami – w ocenie petytorów – może przyczynić się do pełniejszego wykorzystania talentów drzemiących w młodym pokoleniu. Dane z ostatnich dziesięciu lat pokazują bowiem wyraźnie, że uczniowie z dysleksją, dyskalkulią, ADHD, dysgrafią, zaburzeniami ze spektrum autyzmu, ograniczeniami ruchowymi czy innymi specjalnymi potrzebami – mają niższą zdawalność matury niż ich rówieśnicy, pomimo coraz powszechniejszych dostosowań egzaminacyjnych. Jako alternatywę dla obecnej matury – poddają oni również pod rozwagę wprowadzenie w przyszłości matury bardziej spersonalizowanej – pozwalającej zdającym wybierać pomiędzy różnymi formami sprawdzenia wiedzy (tj. testem pisemnym, projektem, ustną obroną czy egzaminem praktycznym), w zależności od preferowanego stylu wykazywania się umiejętnościami. Na chwilę obecną jednak – realnym rozwiązaniem, które już dziś może zapewnić nieodbieranie szansy na kontynuowanie edukacji na uczelniach wyższych uczniom, którzy na to realnie zasługują – jest postulowana zmiana art. 69 ustawy z dnia 20.07.2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. W ten sposób – matura przestanie być selekcją negatywną, a stanie się tym, czym być powinna: świętem wiedzy i dojrzałości, równym startem w dorosłe życie dla całej różnorodnej i utalentowanej młodzieży. Polskę nie stać bowiem na utratę talentów na miarę Stephena Hawkinga – podsumowują autorzy petycji.

Z pełną treścią petycji, można zapoznać się poniżej:

Obowiązywanie egzaminu maturalnego jako niezbędnego warunku rekrutacji na studia wyższe, od lat przedmiotem dyskusji w środowisku edukacyjnym i akademickim

Obowiązywanie egzaminu maturalnego jako niezbędnego warunku rekrutacji na studia wyższe od lat stanowi przedmiot dyskusji w środowisku edukacyjnym i akademickim. Zwolennicy utrzymania obowiązkowej matury argumentują, że stanowi ona obiektywne i jednolite kryterium oceny wiedzy absolwentów szkól średnich, gwarantując pewien minimalny poziom kompetencji wśród kandydatów na studia. Podkreślają także rolę egzaminu dojrzałości w motywowaniu uczniów do nauki podstawowych przymiotów ogólnokształcących. Przeciwnicy obligatoryjnej matury, jako jedynego kryterium dostępu do studiów, podkreślają natomiast jej selekcyjny i ekskluzywny charakter, który nie uwzględnia indywidualnych uzdolnień ani różnorodności talentów młodzieży. Wskazują, że jeden egzamin – zwłaszcza obejmujący tak szeroki zakres materiału – nie powinien decydować o przyszłości młodego człowieka, a czynienie z niego bariery brzegowej – prowadzi do zmarnowania potencjału wielu osób.

Kim są uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w świetle obowiązujących przepisów, a zatem – wobec kogo miałoby zostać zniesione obowiązywanie egzaminu maturalnego jako niezbędnego warunku rekrutacji na studia?

Na „specjalne potrzeby edukacyjne” nie powołuje się wprost żaden obecnie obowiązujący akt prawny. Zgodnie z praktyką, przyjmuje się jednak, że uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, są uczniowie wymienieni w par. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9.08.2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach, którzy – ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz indywidualne możliwości psychofizyczne – wymagają objęcia pomocą psychologiczno-pedagogiczną w szkole. Zaliczani są do nich w szczególności uczniowie:

• z niepełnosprawnościami,
• niedostosowani społecznie,
• zagrożeni niedostosowaniem społecznym,
• z zaburzeniami zachowania lub emocji,
• ze szczególnymi uzdolnieniami,
• ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się,
• z deficytami kompetencji i zaburzeń sprawności językowych,
• z chorobami przewlekłymi,
• w sytuacji kryzysowej lub traumatycznej,
• z niepowodzeniami edukacyjnymi,
• zaniedbani środowiskowo (w związki z ich sytuacją bytową, sposobem spędzania czasu wolnego i kontaktami środowiskowymi), jak również
• z trudnościami adaptacyjnymi (wynikającymi z różnic kulturowych lub ze zmiany środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym kształceniem za granicą).

Sformułowanie „w szczególności” zawarte w par. 2 ust. 2 ww. rozporządzenia wskazuje, że katalog uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi jest katalogiem otwartym. A zatem – należy uznać, że zaliczają się do nich wszyscy uczniowie, którzy wymagają objęcia pomocą psychologiczno-pedagogiczną w szkole, ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz indywidualne możliwości psychofizyczne.

Powstaje zatem pytanie – czy jeżeli dojdzie do wprowadzenia zmiany postulowanej w omówionej powyżej petycji, polegającej na zniesieniu obowiązkowego warunku rekrutacji na studia wyższe w postaci zdania egzaminu maturalnego w odniesieniu do osób ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi – uczniowie ci zostaną enumarytywnie zdefiniowani przez ustawodawcę w ramach ww. nowelizacji czy brak konieczności zdania matury, celem dostania się na studia – będzie dotyczył wszystkich uczniów wymienionych w par. 2 ust. 2 ww. rozporządzenia, a więc również np. uczniów szczególnie uzdolnionych?

Prezydent skierował petycję do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Omawiana petycja, która 6 marca br. trafiła do Kancelarii Prezydenta – w dniu 30 kwietnia br. – została przez niego przekazana do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Celem uzyskania odpowiedzi, czy trwające właśnie egzaminy maturalne w obecnej – obowiązkowej – formule, będą ostatnimi dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi – należy zatem bacznie śledzić dalszy bieg wydarzeń, o którym zadecyduje resort nauki.

Polecamy: Komplet Matura 2024 TESTY i ARKUSZE Język angielski, Język polski, Matematyka

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 20.07.2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1571 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 7.09.1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 750 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 14.12.2016 r. – Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 737 z późn. zm.)
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9.08.2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1798)