Czy nauczyciel może korzystać ze zwolnienia na dziecko w wymiarze godzinowym? W tym zakresie obowiązują przepisy szczególne. Co przewidują?

• Zwolnienie na dziecko można wykorzystać w dniach lub godzinach
• Czy nauczyciel może korzystać ze zwolnienia w wymiarze godzinowym?
• Przepisy szczególne nie muszą być korzystniejsze dla pracownika

Zwolnienie na dziecko można wykorzystać w dniach lub godzinach

Zasady pracy i wynagradzania nauczycieli odbiegają od zasad dotyczących w tym zakresie przeciętnego pracownika. Bo choć są oni pracownikami, to przepisy ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy znajdują do nich zastosowanie tylko czasami – w przypadkach, gdy dana kwestia nie została uregulowana w ustawie z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela. To może czasami rodzić wątpliwości związane z tym, jak dokładnie postępować. Tak bywa na przykład w przypadku dni wolnych na opiekę nad dzieckiem.
Jest to jedno z podstawowych uprawnień związanych z rodzicielstwem, z którego mogą korzystać pracownicy wychowujących dzieci w określonym wieku. Co do zasady przysługuje ono na podstawie art. 188 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, który przyznaje prawo do tego zwolnienia pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat i określa jego wymiar w roku kalendarzowym na 16 godzin albo 2 dni. Co istotne, za ten czas pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Kto decyduje o tym, czy zwolnienie zostanie wykorzystanie w wymiarze dziennym, czy godzinowym? Sam pracownik w pierwszym wniosku o jego udzielenie składanym w danym roku kalendarzowym.

Polecamy: Kalendarz 2026

Czy nauczyciel może korzystać ze zwolnienia w wymiarze godzinowym?

Korzystanie z tego uprawnienia w wymiarze godzinowym jest bez wątpienia rozwiązaniem korzystnym dla pracownika. Pozwala bowiem na wielokrotne wcześniejsze zakończenie pracy, czy też późniejsze rozpoczęcie, jeśli zachodzi potrzeba pójścia z dzieckiem do lekarza, czy też pracownik chciałby uczestniczyć w wydarzeniach szkolnych czy przedszkolnych, które odbywają się w czasie jego godzin pracy. I właśnie te korzyści płynące z możliwości podjęcia decyzji co do tego, jak pracownik chciałby wykorzystać przysługujące mu uprawnienie bywają kością niezgody w przypadku nauczycieli. Jak bowiem wynika z art. 67e Karty Nauczyciela, nauczycielowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Jak widać, choć wymiar zwolnienia jest taki sam jak ten wynikający z Kodeksu pracy, to jednak jest też istotna różnica jest – Karta Nauczyciela nie przewiduje możliwości wykorzystania go w wymiarze godzinowym. Wielu nauczycieli uważa, że w tym przypadku można na ogólnych zasadach uzupełniająco zastosować przepisy Kodeksu pracy, a tym samym, że również oni mają możliwość wykorzystania omawianego zwolnienia w trybie godzinowym. Jednak tak niestety nie jest. Zwolnienie „na dziecko” zostało uregulowane w Karcie Nauczyciela, co oznacza, że przepisy Kodeksu pracy nie znajdują w tym zakresie zastosowania. Nie zmienia tego fakt, że w ocenie nauczycieli dotyczące ich przepisy są mniej korzystne niż te odnoszące się do ogółu pracowników.

Polecamy: Karta Nauczyciela. Komentarz

Przepisy szczególne nie muszą być korzystniejsze dla pracownika

Istota regulowania praw i obowiązków niektórych grup zawodowych w przepisach szczególnych sprowadza się bowiem właśnie do tego, że w przypadku świadczonej przez nie pracy zachodzi potrzeba stosowania w niektórych przypadkach innych zasad niż te, które stosuje się (i sprawdzają się) w odniesieniu do ogółu pracowników. To dlatego powstają przepisy szczególne. Nie obowiązuje natomiast w tym zakresie zasada, zgodnie z którą istotą regulacji szczególnych miałoby być to, że są one korzystniejsze od regulacji przewidzianych w Kodeksie pracy. Odmienność może mieć w tym wypadku zarówno charakter pozytywny, jak i negatywny (na plus lub na minus w stosunku do regulacji ogólnych). Taki pogląd potwierdza Państwowa Inspekcja Pracy w wyjaśnieniach zamieszczonych na swojej stronie internetowej, w których wskazano, że Nauczyciele zatrudnieni w oparciu o Kartę Nauczyciela, nie mogą korzystać z opieki nad dzieckiem w wymiarze godzinowym. Art. 67e Karty Nauczyciela wprost stanowi, że takie zwolnienie od pracy przysługuje w wymiarze 2 dni.
Warto wskazać, że zgodnie z art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela, w sprawach wynikających ze stosunku pracy nauczycieli, które nie są uregulowane przepisami tej ustawy, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu pracy. Oznacza to, że jedynie w zakresie nieobjętym regulacjami Karty Nauczyciela, prawa i obowiązki nauczycieli określane są na podstawie przepisów ogólnych Kodeksu pracy. (wyjaśnienia PIP w sprawie wykorzystania przez nauczyciela opieki na dziecko godzinowo, https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/pytania-i-odpowiedzi/).