Nowa podstawa programowa na rok szkolny 2026/2027 i następne - co czeka nauczycieli, dyrektorów szkół, dzieci oraz rodziców?

• Dwa podpisy, jeden kierunek reformy szkolnictwa - „Kompas jutra" nabiera kształtu
• Harmonogram wdrażania nowej podstawy programowej - nie wszystko naraz
• Przedszkola: higiena cyfrowa i doświadczenia edukacyjne
• Klasy I–III: zintegrowana nauka w trzech kluczowych obszarach
• Klasy IV–VIII: nowe przedmioty i sześć modułów interdyscyplinarnych
• Wymagania do wyboru - więcej autonomii dla nauczyciela po reformie szkolnictwa
• Doświadczenia edukacyjne - praktyka zamiast teorii w szkole
• Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną - podejście funkcjonalne
• Ramowy plan nauczania - co się zmienia w siatce godzin?
• Tydzień projektowy - najbardziej innowacyjna zmiana w procesie nauczania i podstawie programowej
• Co teraz powinni zrobić dyrektorzy i nauczyciele przed nowym rokiem szkolnym?
• Podsumowanie w pytaniach i odpowiedziach (FAQ)

Dwa podpisy, jeden kierunek reformy szkolnictwa - „Kompas jutra" nabiera kształtu

11 marca 2026 r. minister edukacji Barbara Nowacka podpisała rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym. Dzień później - 12 marca - podpisane zostało drugie rozporządzenie, zmieniające przepisy dotyczące ramowych planów nauczania dla publicznych szkół. Oba dokumenty stanowią kolejny etap realizacji rządowego programu „Kompas jutra", który zakłada gruntowną modernizację polskiego systemu edukacji.

Rozporządzenia zostały skierowane do publikacji w Dzienniku Ustaw - ich ogłoszenie przewidziane jest na 20 marca 2026 r. Prześledźmy zmiany.

Harmonogram wdrażania nowej podstawy programowej - nie wszystko naraz

Ministerstwo rozłożyło wdrażanie zmian w czasie, dając szkołom przestrzeń na przygotowanie. Warto zapamiętać trzy kluczowe zakresy.

1. Po pierwsze wychowanie przedszkolne. Nowa podstawa programowa obowiązuje od 1 września 2026 r. wszystkie dzieci uczęszczające do przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego. Tu nie ma etapowości - zmiana jest jednorazowa i powszechna.
2. Po drugie - szkoła podstawowa. Nowa podstawa programowa kształcenia ogólnego wchodzi sukcesywnie: od 1 września 2026 r. obowiązuje w klasach I i IV, a w kolejnych latach szkolnych będzie rozszerzana na dalsze roczniki. Wyjątkiem jest przedmiot edukacja dla bezpieczeństwa - jego nowa podstawa programowa zacznie obowiązywać dopiero od 1 września 2027 r. w klasach VIII.
3. Po trzecie - uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym. Nowa podstawa programowa obowiązuje od 1 września 2026 r. wszystkie dzieci objęte tą ścieżką edukacyjną.

Przedszkola: higiena cyfrowa i doświadczenia edukacyjne

Nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego wprowadza wyraźne ograniczenie kontaktu dzieci z narzędziami ekranowymi. Ich użycie przez nauczyciela zostaje dopuszczone wyłącznie do celów dydaktycznych, z wyraźnym priorytetem dla higieny cyfrowej wspierającej zdrowy rozwój dziecka. To odpowiedź na rosnące obawy specjalistów dotyczące nadmiernej ekspozycji najmłodszych na ekrany.

Nowością są doświadczenia edukacyjne - praktyczne aktywności, które wspierają rozwój osobisty, psychiczny, społeczny i fizyczny dziecka oraz budują poczucie sprawczości. Wzmacniają one kompetencje fundamentalne i przekrojowe, rozwijają umiejętności komunikacyjne i uczą współpracy. Cała podstawa obejmuje cele wychowania przedszkolnego, zadania przedszkola, osiągnięcia dziecka na koniec wychowania przedszkolnego oraz warunki i sposób realizacji.

Klasy I–III: zintegrowana nauka w trzech kluczowych obszarach

Podstawa programowa edukacji wczesnoszkolnej zachowuje swój zintegrowany charakter, ale zyskuje wyraźniejszą strukturę. Można wyróżnić trzy obszary:

• kompetencje fundamentalne językowe, matematyczne, cyfrowe i ruchowe,
• kompetencje przekrojowe - rozwiązywanie problemów, współpraca i dbanie o innych, myślenie krytyczne i kreatywne, dbanie o siebie i kierowanie sobą,
• sprawczość - rozumiana jako zdolność dziecka do świadomego wpływania na otaczającą rzeczywistość.

To podejście ma zapewnić uczniom solidne fundamenty do dalszej nauki, z naciskiem na praktyczne umiejętności, samodzielność i aktywne uczestnictwo w procesie edukacyjnym.

Klasy IV–VIII: nowe przedmioty i sześć modułów interdyscyplinarnych

Na II etapie edukacyjnym pojawia się kilka istotnych zmian w ofercie przedmiotowej. Lista przedmiotów obejmuje m.in. język polski, języki obce, historię, matematykę, informatykę, przedmioty przyrodnicze, artystyczne, wychowanie fizyczne, edukację zdrowotną, edukację dla bezpieczeństwa, etykę, a także dwa zupełnie nowe przedmioty:

• edukacja obywatelska - realizowana w klasach VI i VII, która zastąpi dotychczasową wiedzę o społeczeństwie (nauczaną w klasie VIII),
• zajęcia praktyczno-techniczne - realizowane w klasach IV–VI, które zastąpią dotychczasowy przedmiot technika.

Co ważne, podstawa programowa w zakresie edukacji zdrowotnej i wychowania fizycznego nie ulega zmianie - pozostaje taka sama jak ta obowiązująca od roku szkolnego 2025/2026.

Treści nauczania w szkole podstawowej zostały powiązane z sześcioma interdyscyplinarnymi modułami tematycznymi, integrującymi wiedzę z różnych dziedzin:

1. bezpieczeństwo i obrona,
2. medialny,
3. filozoficzny,
4. ekonomiczno-finansowy,
5. klimatyczny,
6. kultura.

Wymagania do wyboru - więcej autonomii dla nauczyciela po reformie szkolnictwa

W przypadku części przedmiotów podstawa programowa przewiduje tzw. wymagania do wyboru. Ich celem jest wzbogacenie wiedzy uczniów ponad obowiązkowe minimum. To nauczyciel decyduje, które z nich zrealizuje w ramach swoich zajęć. Kluczowa informacja: wymagania do wyboru nie będą obowiązywały na egzaminie ósmoklasisty, co zdejmuje z nauczycieli presję przerabiania wszystkiego na wszelki wypadek pod egzamin i otwiera przestrzeń na pogłębianie tematów najbardziej interesujących daną klasę.

Doświadczenia edukacyjne - praktyka zamiast teorii w szkole

Zarówno w wychowaniu przedszkolnym, jak i na obu etapach szkoły podstawowej pojawiają się doświadczenia edukacyjne. To praktyczne aktywności wspierające rozwój osobisty, psychiczny, społeczny i fizyczny uczniów. Budują poczucie sprawczości, wzmacniają kompetencje fundamentalne i przekrojowe, a także rozwijają umiejętności komunikacyjne i zdolność do współpracy. To jedno z najważniejszych novum w całej reformie - wyraźne przesunięcie akcentu z biernego przyswajania wiedzy na aktywne jej doświadczanie.

Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną - podejście funkcjonalne

Podstawa programowa dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym przeszła gruntowną przebudowę. Zmieniono hierarchię celów kształcenia i uzupełniono treści nauczania o zagadnienia kluczowe z perspektywy codziennego funkcjonowania tych uczniów - przede wszystkim z zakresu edukacji zdrowotnej i społecznej. Rozszerzono także treści w obszarze matematycznym i językowym, wyeksponowano kształtowanie postaw etycznych i społecznych oraz zwiększono zakres rozwijania kompetencji cyfrowych.

Całość opracowano w oparciu o model biopsychospołeczny oraz wytyczne Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF). Kluczowym punktem odniesienia jest dziewięć obszarów funkcjonowania określonych w Szkolnej Ocenie Funkcjonalnej - to one stanowią podstawę do planowania działań dydaktycznych i wychowawczych.

W ramowym planie nauczania dla szkoły podstawowej specjalnej wyodrębniono sześć zajęć edukacyjnych (zamiast dotychczasowych czterech):

• porozumiewanie się,
• edukacja środowiskowa,
• edukacja społeczna,
• edukacja osobista i zdrowotna,
• edukacja artystyczna,
• wychowanie fizyczne.

Ramowy plan nauczania - co się zmienia w siatce godzin?

Zmiany w ramowym planie nauczania mają charakter systemowy i dotyczą wielu aspektów organizacji pracy szkoły:

• Klasy I–III: zwiększenie tygodniowego wymiaru obowiązkowych zajęć edukacyjnych z 20 do 21 godzin - w celu zapewnienia realizacji nowej podstawy programowej edukacji wczesnoszkolnej.
• Przyroda jako przedmiot interdyscyplinarny: realizowany w klasach IV–VI w wymiarze 3 godzin tygodniowo w każdej klasie.
• Edukacja obywatelska: w klasach VI–VII po 1 godzinie tygodniowo (zamiast dotychczasowej WOS w klasie VIII).
• Zajęcia praktyczno-techniczne: w klasach IV–VI po 2 godziny tygodniowo (zamiast techniki).
• Organizacja w blokach: zajęcia praktyczno-techniczne zestawiane w dwugodzinnych blokach, a przyroda - w co najmniej dwugodzinnych blokach. Ma to umożliwić realizację zadań i projektów wymagających więcej czasu.
• Więcej godzin dyrektorskich: w klasach IV–VIII pula godzin do dyspozycji dyrektora wzrasta z 4 do 6, z możliwością przeznaczenia ich na zajęcia rozwijające kompetencje fundamentalne uczniów.
• Godziny z wychowawcą: co najmniej 1 godzina miesięcznie musi być poświęcona rozwijaniu umiejętności bezpiecznego zachowania się w sytuacjach zagrożeń - zarówno w czasie pokoju, jak i wojny. Zrezygnowano natomiast ze wskazywania dotychczasowej tematyki zajęć z wychowawcą, ponieważ odpowiednie treści uwzględniono bezpośrednio w nowej podstawie programowej.

Tydzień projektowy - najbardziej innowacyjna zmiana w procesie nauczania i podstawie programowej

Jednym z najbardziej przełomowych elementów reformy jest wprowadzenie obowiązkowego tygodnia projektowego w klasach IV–VIII szkoły podstawowej (z wyłączeniem szkół dla dorosłych). Jego celem jest rozwijanie praktycznych umiejętności uczniów, kompetencji interpersonalnych, integrowanie wiedzy z różnych przedmiotów i nauka współpracy. Projekty edukacyjne mają polegać na rozwiązywaniu konkretnych problemów - tak, by uczniowie aktywnie doświadczali wiedzy, zamiast biernie ją przyswajać.

Harmonogram obowiązkowego wdrażania tygodnia projektowego:

• 2027/2028 – klasy IV i V,
• 2028/2029 – klasy IV–VI,
• 2029/2030 – klasy IV–VII,
• od 2030/2031 – klasy IV–VIII.

Szkoły mogą jednak wdrożyć tydzień projektowy wcześniej - już od roku szkolnego 2026/2027 w klasach IV–VIII, a w kolejnych latach w klasach, w których nie jest on jeszcze obowiązkowy. Instytut Badań Edukacyjnych - Państwowy Instytut Badawczy przygotowuje obecnie dedykowany poradnik, który ma pomóc szkołom w organizacji tygodnia projektowego.

Co teraz powinni zrobić dyrektorzy i nauczyciele przed nowym rokiem szkolnym?

Przed kadrą pedagogiczną i zarządzającą szkołami intensywny okres przygotowań. Po opublikowaniu rozporządzeń w Dzienniku Ustaw - co powinno nastąpić ok. 20 marca 2026 r. - konieczne będzie m.in. zaktualizowanie programów nauczania, dostosowanie organizacji pracy szkoły do nowej siatki godzin, a także zaplanowanie nowych form dydaktycznych, takich jak tydzień projektowy czy moduły interdyscyplinarne.

Warto na bieżąco śledzić komunikaty MEN oraz materiały przygotowywane przez Instytut Badań Edukacyjnych, które będą sukcesywnie udostępniane w najbliższych miesiącach. Czasu jest stosunkowo niewiele, a zmian sporo - pierwsza fala zmian wchodzi w życie już 1 września 2026 r., a więc w najbliższym roku szkolnym.

Podsumowanie w pytaniach i odpowiedziach (FAQ)

Źródło: MEN