Nie można pozbawiać emerytów prawa do tych pieniędzy. MRPiPS i PIP nie mają wątpliwości

• Emeryci mają prawo korzystać z ZFŚS
• Wczasy pod gruszą a urlop wypoczynkowy
• PIP i MRPiPS wskazują jasno, czego nie wolno

Emeryci mają prawo korzystać z ZFŚS

Sytuacja emerytów jako osób uprawnionych do korzystania z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych budzi wiele wątpliwości. Z przepisów ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych wynika jasno, że do tego grona należą pracownicy i ich rodziny, emeryci i renciści - byli pracownicy i ich rodziny oraz inne osoby, którym pracodawca przyznał w regulaminie prawo korzystania ze świadczeń socjalnych finansowanych z funduszu. To oznacza, że jeśli w danym zakładzie fundusz jest tworzony, to emeryci mają takie samo prawo jak pracownicy, aby ubiegać się o przewidziane w regulaminie świadczenia socjalne, a pracodawca nie może im tego prawa ograniczyć. Innymi słowy, nie ma możliwości by zgodnie z prawem wykluczyć emerytów-byłych pracowników z grona osób uprawnionych do niektórych świadczeń. I choć ta zasada najczęściej nie budzi kontrowersji, a sądy i Państwowa Inspekcja Pracy nie mają wątpliwości co do tego, jak ją rozumieć, to jednak w praktyce pojawiają się na tym tle różne wątpliwości. Jedna z nich ma związek z prawem emerytów do tzw. wczasów pod gruszą.

Wczasy pod gruszą a urlop wypoczynkowy

Pod tym potocznym określeniem mogą kryć się różne świadczenia, których wspólną cechą jest to, że są one świadczone na rzecz różnych form wypoczynku osób uprawnionych. W praktyce utarło się, że wypoczynek ściśle wiąże się z urlopem wypoczynkowym, a o świadczenia z tej grupy mogą ubiegać się osoby, które korzystają z urlopu wypoczynkowego. Czasami pracodawcy wprost wskazują na to w zapisach regulaminu, ale często zdarza się i tak, że po prostu tak zakładają, mimo braku formalnych postanowień. W orzecznictwie nie budzi większych wątpliwości to, że pracodawca może uzależnić prawo pracowników do wnioskowania o tego rodzaju świadczenie od wykorzystania przez nich urlopu wypoczynkowego w określonym wymiarze (choć ustawa tego nie wymaga). Jednak co w takiej sytuacji z emerytami? Jeśli bowiem prawo do świadczenia generalnie zostanie uzależnione od wykorzystania urlopu wypoczynkowego, to automatycznie wyklucza to emerytów z grona osób, które są do niego uprawnione. Niestety poglądy specjalistów dotyczące tej problematyki nie są jednolite i ewoluują. W stanowisku Głównego Inspektoratu Pracy z 23 maja 2019 r. w sprawie gospodarowania środkami zfśs (GIP-GBI.0701.72.2019.3) uznano wyłączenie emerytów-byłych pracowników z kręgu osób uprawnionych do wczasów pod gruszą poprzez uzależnienie prawa do tego świadczenia od wykorzystania urlopu wypoczynkowego, za dopuszczalne. W oparciu o ten pogląd w wielu publikacjach specjalistycznych potwierdzano później, że takie postępowanie należy uznać za prawidłowe.

PIP i MRPiPS wskazują jasno, czego nie wolno

Jak pokazuje doświadczenie, zarówno linia orzecznicza, jak i interpretacyjna, mogą się zmieniać. I z taką sytuacją mamy do czynienia w analizowanym przypadku. W ostatnim czasie prezentowane wcześniej rozumienie omawianych przepisów coraz częściej jest uznawane za niewłaściwe. Dla przykładu, w wystąpieniu pokontrolnym PIP z 30 sierpnia 2024 r. (nr 040294-53-K024-Ws01/24) wskazano, że Niedopuszczalne jest wykluczenie emerytów i rencistów spośród uprawnionych do dopłaty do wypoczynku poprzez uzależnienie prawa do tego dofinansowania od wykorzystania urlopu w wymiarze co najmniej 14 dni kalendarzowych. Również Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi z 28 maja 2025 r. na interpelację nr 8788 w sprawie zasad przyznawania świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (ZFŚS) emerytom i rencistom wskazała, że warunku urlopowego, jako bezprzedmiotowego, nie można stosować w stosunku do uprawnionych nie mających statusu pracowniczego. W mojej opinii, w przypadku emerytów wystarczającym byłoby np. złożenie wniosku (oświadczenia) o zamiarze, sposobie i ewentualnie terminie organizowania wypoczynku we własnym zakresie. W tej samej odpowiedzi tej wskazano również, że choć uprawnienie do dopłaty do wypoczynku nie jest w żaden sposób uzależnione od statusu osoby uprawnionej, to różnice mogą w tym zakresie dotyczyć kryteriów dodatkowych, przyjmowanych w zakładowym regulaminie i warunkujących przyznanie tzw. wczasów pod gruszą poszczególnym grupom uprawnionych. W przypadku pracowników wymóg korzystania z wypoczynku urlopowego, udzielanego zgodnie z przepisami działu siódmego Kodeksu pracy, przewidującymi m.in. obowiązek pracodawcy zapewnienia pracownikowi przynajmniej raz w roku możliwości korzystania z jednej części wypoczynku trwającej co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych (art. 162 Kodeksu pracy), należy uznać za dopuszczalny.
Jak z tego wynika, obecnie dominuje interpretacja, zgodnie z którą pracodawcy nie mogą „w białych rękawiczkach” pozbawiać emerytów prawa do świadczeń związanych z wypoczynkiem i choć mają prawo uzależnić prawo do świadczenia od wykorzystania urlopu wypoczynkowego przez pracownika, to warunek ten nie może odnosić się do emerytów. Takie spojrzenie jest prezentowane zarówno przez resort pracy, jak i podległą mu Państwową Inspekcję Pracy.