Próbna matura – trening przed najważniejszym egzaminem. Czy jednak odbywa się w dobrym momencie? [Gość Infor.pl]

• Dlaczego próbna matura jest potrzebna?
• Najlepiej popełnić błędy wcześniej
• Marzec to zbyt późny termin?
• Problem oceniania próbnej matury
• Czy próbne matury naprawdę są „nowe”?
• Centralizacja czy autonomia?
• Autonomia szkół – konieczność, nie luksus
• Egzamin, który ma uczyć

Czy próbna matura rzeczywiście pomaga w przygotowaniach? Dlaczego odbywa się tak późno i czy obecny system egzaminacyjny daje szkołom wystarczającą autonomię? O tym w rozmowie z Szymonem Glonkiem z Infor.pl mówi Włodzimierz Zielicz z Warszawskiego Forum Oświatowego, wieloletni nauczyciel fizyki w renomowanych warszawskich liceach – Staszicu i Koperniku.

Dlaczego próbna matura jest potrzebna?

Zdaniem Włodzimierza Zielicza sama idea próbnej matury ma duży sens. Nie chodzi tylko o powtórkę materiału, ale przede wszystkim o oswojenie uczniów z samą formą egzaminu.

– Uczeń nie jest przyzwyczajony do takiego formatu pracy. Na klasówce ma zwykle 45 minut, a matura trwa znacznie dłużej. Trzeba nauczyć się rozłożyć czas i pracować pod presją egzaminu – tłumaczy.

Istotna jest także różnica w sposobie sprawdzania prac. W szkole test ocenia nauczyciel, który zna ucznia i często potrafi zinterpretować jego tok myślenia.

– Jeśli uczeń po oddaniu pracy przyjdzie i powie: „Tu miałem na myśli coś innego”, nauczyciel może to uwzględnić. W przypadku matury sprawdzanej przez zewnętrznego egzaminatora nie ma takiej możliwości – podkreśla Zielicz.

Dlatego próbny egzamin pozwala uczniom zobaczyć, jak działa tzw. klucz odpowiedzi i jak precyzyjnie trzeba formułować rozwiązania.

Najlepiej popełnić błędy wcześniej

Próbna matura pełni jeszcze jedną ważną funkcję – pozwala popełnić wszystkie możliwe błędy, zanim nadejdzie prawdziwy egzamin.

– Lepiej zrobić wszystkie błędy na maturze próbnej niż na właściwej – mówi Zielicz. – Dzięki temu uczeń widzi, gdzie się pomylił i może nad tym popracować.

W praktyce problemem bywa jednak stres i sposób rozwiązywania zadań. Uczniowie często zapominają, że egzamin wymaga dokładnego odpowiadania na pytania.

– Zdarza się, że uczeń wykonuje obliczenia i dochodzi do wyniku, ale nie odpowiada wprost na pytanie z zadania. A klucz egzaminacyjny wymaga konkretnej odpowiedzi – wyjaśnia nauczyciel.

Marzec to zbyt późny termin?

Jedną z największych wątpliwości ekspertów budzi termin przeprowadzania próbnej matury. W przeszłości odbywała się ona często już jesienią lub w grudniu.

Według Zielicza wcześniejszy termin miał istotną zaletę – dawał uczniom czas na wyciągnięcie wniosków i poprawę błędów.

– Jeśli próbna matura odbywa się w grudniu, nauczyciele mogą ją sprawdzić nawet w czasie ferii, a uczniowie mają kilka miesięcy, żeby popracować nad słabszymi stronami – mówi.

Tymczasem egzamin próbny organizowany w marcu pozostawia bardzo niewiele czasu na realną poprawę wyników.

– To już końcówka przygotowań. Trudno w tak krótkim czasie zmienić sposób pracy czy nadrobić większe braki – dodaje.

Problem oceniania próbnej matury

Dodatkowym problemem jest kwestia ocen. W pewnym momencie minister edukacji Przemysław Czarnek zapowiedział, że wyników z matury próbnej nie należy wpisywać do dziennika jako ocen.

W praktyce doprowadziło to do sporów w szkołach.

– Sprawdzenie jednej próbnej matury to często około pół godziny pracy. Jeśli nauczyciel ma kilkudziesięciu uczniów, robi się z tego bardzo dużo dodatkowego czasu – wyjaśnia Zielicz.

Niektórzy nauczyciele zaczęli więc zastanawiać się, czy powinni sprawdzać takie prace bez wynagrodzenia i bez formalnego wpływu na ocenę ucznia.

Część pedagogów znalazła kompromis – wpisując do dziennika procentowy wynik lub opis typu „sprawdzian maturalny”.

Czy próbne matury naprawdę są „nowe”?

Kontrowersje budzi również sposób przygotowywania arkuszy próbnych. Często są one oparte na zadaniach z poprzednich lat lub arkuszach rezerwowych.

– Uczniowie w marcu mają już za sobą wiele zadań z wcześniejszych matur, więc część z nich po prostu rozpoznają – zauważa Zielicz.

To sprawia, że egzamin nie zawsze w pełni oddaje sytuację prawdziwej matury, gdzie zadania są nowe i nieznane.

Centralizacja czy autonomia?

W rozmowie pojawił się także szerszy problem funkcjonowania systemu edukacji – relacji między centralnym zarządzaniem a autonomią szkół.

Zielicz wskazuje, że w niektórych obszarach centralizacja mogłaby wręcz przynieść oszczędności i poprawić jakość.

Przykładem są konkursy przedmiotowe organizowane przez kuratoria oświaty. Każde województwo przygotowuje własne zadania, co generuje duże koszty i ogromne różnice poziomu.

– W jednym województwie uczeń mógłby zostać laureatem, a w innym nie wszedłby nawet do finału – mówi nauczyciel.

Jego zdaniem takie zadania można byłoby przygotowywać centralnie, przeznaczając zaoszczędzone środki na inne elementy systemu, np. lepsze materiały egzaminacyjne.

Autonomia szkół – konieczność, nie luksus

Jednocześnie Zielicz podkreśla, że autonomia powinna dotyczyć przede wszystkim szkół i nauczycieli, a nie urzędów.

Polska edukacja obejmuje bardzo różne placówki – od małych szkół z kilkudziesięcioma uczniami po ogromne zespoły szkół w dużych miastach.

– Szkoła w Warszawie i szkoła w małej gminie funkcjonują w zupełnie innych warunkach. Mają innych uczniów, inne problemy i inne możliwości – podkreśla.

Dlatego jego zdaniem nie da się skutecznie zarządzać całym systemem edukacji z jednego miejsca, regulując szczegółowo każdy element pracy szkoły.

– To szkoła i nauczyciele powinni mieć możliwość dostosowania metod pracy do swoich uczniów – podsumowuje.

Egzamin, który ma uczyć

Choć wokół próbnych matur pojawia się wiele kontrowersji, ich podstawowa rola pozostaje niezmienna – mają być treningiem przed najważniejszym egzaminem w życiu wielu młodych ludzi.

A jak podkreśla Włodzimierz Zielicz, najważniejsza lekcja płynąca z takiego egzaminu jest bardzo prosta:

– Matura próbna nie jest po to, żeby się nią przejmować. Ona ma pokazać błędy. Jeśli ich nie poprawimy, na maturze właściwej popełnimy dokładnie te same.