13 kwietnia - Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej. Sympozjum „Dezinformacja w historii – historia dezinformacji. Wokół kłamstwa katyńskiego”

• 13 kwietnia - Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej
• „Dezinformacja w historii – historia dezinformacji. Wokół kłamstwa katyńskiego”
• Program sympozjum

13 kwietnia - Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej

W poniedziałek 13 kwietnia obchodzony jest Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej. Tego dnia w Instytucie Pileckiego odbędzie się sympozjum „Dezinformacja w historii – historia dezinformacji. Wokół kłamstwa katyńskiego”, poświęcone celom, mechanizmom i skutkom działań dezinformacyjnych w dziedzinie historii - dawniej i obecnie. Punktem wyjścia będzie kłamstwo katyńskie jako modelowy, wieloletni projekt dezinformacyjny Związku Sowieckiego. Echa tej akcji pobrzmiewają do dzisiaj. Organizatorami sympozjum są: Instytut Pileckiego, Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, Muzeum Historii Polski, Ośrodek Studiów Wschodnich oraz Centrum Mieroszewskiego. Sympozjum będzie transmitowane na żywo na kanale YouTube Instytutu Pileckiego.

– W ostatnich latach narasta fala dezinformacji. Stała się ona ofensywną bronią w działaniach państw agresywnych, często odwołujących się do tradycji reżimów totalitarnych – mówi dr hab. Andrzej Zawistowski, prof. Instytutu Pileckiego. – Niestety coraz częściej po ten oręż sięgają także inni, posługując się nim w bieżącej walce politycznej na polu wewnętrznym i międzynarodowym. Wśród tematyki wykorzystywanej do dezinformacji ważną rolę odgrywa przeszłość – zarówno opisywana za pomocą publicystyki, narzędzi public history, jak i akademickich badań naukowych. Stawia to przed osobami związanym zarówno z szeroko pojętą sferą badań naukowych, jak i utrwalania pamięci, zadanie stworzenia skutecznych narzędzi w walce z dezinformacją. Jednak, aby wypracować potrzebne mechanizmy, należy problem dogłębnie rozpoznać i przeanalizować. Dzieje się to już od pewnego czasu. Dlatego Instytut Pileckiego zainicjował cykl działań mających na celu integrację tego typu przedsięwzięć, prowadzonych dziś przez wiele instytucji – podkreśla prof. Andrzej Zawistowski. – Do współpracy zaprosiliśmy instytucje o ugruntowanej pozycji i dorobku w dziedzinie badań nad dezinformacją, a także mające znaczenie dla kształtowania polskiej polityki pamięci. Współorganizatorami sympozjum są: Centrum Mieroszewskiego, Ośrodek Studiów Wschodnich, Muzeum Auschwitz oraz Muzeum Historii Polski. Sympozjum 13 kwietnia jest pierwszym z cyklu naszych wspólnych działań.

„Dezinformacja w historii – historia dezinformacji. Wokół kłamstwa katyńskiego”

Idea sympozjum „Dezinformacja w historii – historia dezinformacji” to określenie i pokazanie celów, mechanizmów i skutków działań dezinformacyjnych w dziedzinie historii. Chociaż inspiracją do tego przedsięwzięcia jest dezinformacja dotycząca Zbrodni Katyńskiej, w praktyce temat zostanie omówiony znacznie szerzej. Prelegenci pokażą w jaki sposób budowane są operacje dezinformacyjne, jak manipuluje się historią w czasie wojny i w czasie pokoju, w jaki sposób rozpoznawać i przeciwdziałać dezinformacji.

Jedną z klasycznych operacji dezinformacyjnych była sowiecka akcja związana ze Zbrodnią Katyńską. Zaczęła się ona w końcu 1941 r. od absurdalnego stwierdzenia Stalina o ucieczce polskich oficerów do Mandżurii. Od 1943 r. kłamstwo katyńskie rozwinęło się w zakrojoną na szeroką skalę operację niszczenia dowodów, fabrykowania dokumentów, zastraszania świadków. Wykorzystywano do tego służby specjalne, dyplomację, naukę, a nawet kulturę i edukację. Operacja ta trwała niemal pół wieku, a jej echa w przestrzeni publicznej są obecne do dzisiaj.

Instytut Pileckiego zaprosił do współorganizacji sympozjum instytucje o ugruntowanej pozycji i dorobku w dziedzinie badań nad dezinformacją, a także mające wpływ na kształtowanie polskiej polityki pamięci: Centrum Mieroszewskiego, Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, Muzeum Historii Polski i Ośrodek Studiów Wschodnich. Każda z instytucji partnerskich wnosi do projektu własne doświadczenie i odmienną perspektywę, co pozwoli na wyjątkowo szerokie i wielostronne ujęcie tematu.

Program sympozjum

13 kwietnia 2026 r. (poniedziałek), Aula Instytutu Pileckiego, Warszawa, ul. Sienna 82, Wstęp wolny po uprzednim zarejestrowaniu: formularz rejestracyjny Sympozjum będzie transmitowane na żywo na kanale YouTube Instytutu Pileckiego.

• 10.00-10.10 – Wprowadzenie do sympozjum - dr hab. Andrzej Zawistowski (Instytut Pileckiego)
• 10.10-10.30 – Jak manipuluje się historią? - Paweł Sawicki (Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau)
• 10.30-10.40 – panel dyskusyjny
• 10.40 – 11.00 – Dezinformacja jako narzędzie wojny - Bartosz Bartyzel (Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau)
• 11.00-11.10 – panel dyskusyjny
• 11.10-11.30 – Dezinformacja w rosyjskiej polityce historycznej: cele, narzędzia i mechanizmy dr Maria Domańska (Ośrodek Studiów Wschodnich),
• 11.30-11.40 – panel dyskusyjny
• 11.40-12.10 – przerwa
• 12.10-12.40 – Zbrodnia Katyńska – modelowy przykład rosyjskiej akcji dezinformacyjnej – dr Maciej Wyrwa (Centrum Mieroszewskiego)
• 12.40-12.50 – panel dyskusyjny
• 12.50 – 13.20 – Narracje jako środowisko dezinformacji i narzędzie obrony przed nią – dr hab. Marcin Napiórkowski (Muzeum Historii Polski)
• 13.20- 13.40 – panel dyskusyjny
• 13.40-14.00 – Podsumowanie - dr hab. Andrzej Zawistowski (Instytut Pileckiego)

Organizatorzy: Centrum Mieroszewskiego, Instytut Pileckiego, Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, Muzeum Historii Polski, Ośrodek Studiów Wschodnich

Źródło: Instytut Pileckiego