Nauczyciel ma wolność słowa, ale podlega też ograniczeniom. MEN odpowiedziało na interpelację poselską

• Godność zawodu ogranicza wolność słowa nauczycieli?
• Szkoła musi być apolityczna, nauczyciel też
• Wolność słowa? Tak, ale tylko w pewnym zakresie

Godność zawodu ogranicza wolność słowa nauczycieli?

Na początku marca 2026 r. do Ministerstwa Edukacji Narodowej trafiła interpelacja poselska dotycząca godności zawodu nauczyciela i granic przysługującej tej grupie zawodowej wolności słowa. Impulsem do sformułowania zawartych w niej pytań była sytuacja nauczyciela szkoły publicznej, wobec którego podjęto działania o charakterze dyscyplinującym po jego prywatnej wypowiedzi zamieszczonej w mediach społecznościowych. Chodziło o komentarz opublikowany przez osobę prywatną, poza miejscem pracy, w ramach publicznej debaty światopoglądowej. Wypowiedź nauczyciela miała charakter emocjonalny, jednak nie zawierała wulgaryzmów, gróźb ani nawoływania do przemocy. Nie odnosiła się do uczniów, procesu dydaktycznego ani wykonywania obowiązków służbowych. Jednak sprawa została nagłośniona medialnie, a wobec nauczyciela podjęto działania mogące skutkować konsekwencjami zawodowymi. Autor interpelacji na bazie tek sytuacji zapytał m.in.:

1. Jak Ministerstwo Edukacji Narodowej określa granice wolności słowa nauczycieli w ich prywatnej aktywności w mediach społecznościowych?
2. Jakie obiektywne i jednolite kryteria stosowane są przy ocenie, czy dana prywatna wypowiedź narusza „godność zawodu nauczyciela”?

Szkoła musi być apolityczna, nauczyciel też

W odpowiedzi udzielonej w dniu 20 marca 2026 r. sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura wskazał, że swoboda wypowiedzi jest jednym z fundamentów społeczeństwa demokratycznego, warunkiem jego rozwoju i samorealizacji jednostek. Jednak nie ma ona charakteru bezwzględnego i może doznawać różnego rodzaju ograniczeń. Tego rodzaju ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą jednak być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Przepisy oświatowe nie wprowadzają dla nauczycieli szerokiego zakazu manifestowania poglądów, w tym poglądów politycznych, jaki przewiduje np. art. 78 ust. 2 ustawy o służbie cywilnej w stosunku do członków korpusu tej służby. Przewidują jednak szereg ograniczeń w zakresie wykonywania tego zawodu. Nauczyciel ma na przykład prawo do własnych poglądów politycznych, ale nie może prowadzić agitacji politycznej ani działalności partyjnej na terenie szkoły, co wynika z art. 86 ustawy – Prawo oświatowe. Szkoła musi bowiem pozostać apolityczna, a nauczyciel ma obowiązek szanować światopogląd uczniów i kształtować postawy demokratyczne, a nie wpływać na ich poglądy. Z kolei przepisy Karty Nauczyciela wyznaczają zakres obowiązków nauczycieli oraz sposób postępowania w przypadku zachowań nauczycieli, które nie mogą być akceptowane z uwagi na dobro wychowywanych dzieci i młodzieży. Przewidują również, że za uchybienia godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6 ustawy – Karta Nauczyciela, nauczyciele podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej. Odpowiedzialności tej podlegają niezależnie od tego czy dopuścili się czynu uchybiającego godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom w szkole czy też poza „murami szkoły“.

Wolność słowa? Tak, ale tylko w pewnym zakresie

Jakie trudności interpretacyjne mogą powstawać na tym tle? Głównie związane z tym, że o ile katalog obowiązków wymienionych w art. 6 ustawy – Karta Nauczyciela ma charakter enumeratywny, to pojęcie godności zawodu nauczyciela jest pojęciem ogólnym, o charakterze klauzuli generalnej, które nie jest bliżej sprecyzowane w obowiązujących przepisach. Jak wskazano w udzielone odpowiedzi, przez uchybienie godności zawodu nauczyciela należy rozumieć wszelkie zachowania, które nie mogą być akceptowane z uwagi na dobro wychowywanych dzieci i młodzieży oraz prawidłowe funkcjonowanie systemu szkolnego, podważają zaufanie nie tylko do obwinionego nauczyciela, ale również innych nauczycieli, zaprzeczając wartościom dotyczącym wzajemnego szacunku, kultury i poszanowania godności, które nauczyciel powinien przekazywać uczniom. Innymi słowy, podstawą do zakwalifikowania przewinienia jako uchybienia godności zawodu nauczyciela są takie zachowania, które w sposób ewidentny naruszają ogólne normy etyczne i normy zachowania przyjęte w środowisku szkolnym (oświatowym).

Jak wskazano w dalszej części udzielonej odpowiedzi, Zachowania nauczyciela sprzeczne z ogólnie przyjętymi normami, polegające np. na nadużyciu prawa do wolności słowa przez nieproporcjonalną ingerencję w prawo do czci, godności i dobrego imienia innych osób, nawoływaniu w mediach do przemocy, zamieszczanie komentarzy pełnych wulgaryzmów odnoszących się np. do personelu szkoły i spraw szkoły, mogą zostać uznane za naruszające godność tego zawodu.