Małe szkoły jednak nie znikną? Rząd szykuje ważne zmiany w Prawie oświatowym. Budynki szkolne mają służyć całej społeczności

• Rząd reaguje na spadek liczby dzieci. Nowe przepisy mają uratować małe szkoły
• Szkoła jako centrum lokalnej społeczności. Budynek wykorzystany dla dzieci i seniorów
• Elastyczniejsze zasady działania szkół - nowe modele organizacyjne
• Świetlice także dla przedszkolaków. Zmiana ważna dla rodziców
• Koniec z „białymi plamami edukacyjnymi”. Szkoła może trafić pod zarząd innej gminy
• Co oznacza nowela Prawa oświatowego dla samorządów i mieszkańców?

Rząd reaguje na spadek liczby dzieci. Nowe przepisy mają uratować małe szkoły

Resort edukacji w uzasadnieniu do projektu podkreśla, że nadchodzące dekady przyniosą duży spadek liczby ludności. Z prognozy GUS na lata 2023–2060 wynika, że populacja Polski zmniejszy się o ok. 6,7 mln osób – do 30,9 mln. Powodem jest przede wszystkim ujemny przyrost naturalny i silne starzenie się społeczeństwa.

Zmiany najbardziej uderzą w szkoły podstawowe. Do 2029 r. liczba dzieci w wieku 7–14 lat spadnie o ok. 5 proc., do 2034 r. – o blisko 20 proc. Według skrajnego scenariusza demograficznego do 2060 r. spadek może przekroczyć nawet 48 proc.

Do tego dochodzą migracje – zarówno wewnętrzne, jak i zagraniczne – które dodatkowo zmieniają strukturę ludności w regionach. Efekt? Coraz więcej samorządów staje przed decyzją o likwidacji placówek.

Szkoła jako centrum lokalnej społeczności. Budynek wykorzystany dla dzieci i seniorów

Projekt nowelizacji Prawa oświatowego zakłada, że małe szkoły nie muszą być zamykane – mogą pełnić nowe funkcje społeczne. W praktyce oznacza to, że infrastruktura pustoszejących szkół może zostać wykorzystana np. na:

• opiekę żłobkową (punkty opieki dziennej),
• zajęcia przedszkolne,
• działania w ramach polityki senioralnej,
• aktywności integrujące lokalną społeczność.

MEN zastrzega jednak, że dodatkowe funkcje nie mogą pogarszać warunków nauki, bezpieczeństwa ani higieny dzieci.

Elastyczniejsze zasady działania szkół - nowe modele organizacyjne

Nowela przewiduje również uelastycznienie organizacji szkół podstawowych. W szczególnie trudnych warunkach demograficznych lub geograficznych będzie możliwe tworzenie placówek obejmujących:

• klasy I–III,

• klasy I–IV,

• klasy IV–VIII.

Łatwiejsze ma stać się także tworzenie szkół filialnych, które będą podlegać większym szkołom obejmującym klasy I–VIII lub IV–VIII. Projekt dopuszcza również:

prowadzenie zajęć łączonych w klasach I–III, jeśli uczęszcza do nich łącznie nie więcej niż 12 dzieci,

tworzenie zespołów szkół, co ma odciążyć małe samorządy organizacyjnie i finansowo.

Świetlice także dla przedszkolaków. Zmiana ważna dla rodziców

MEN proponuje, aby szkoły podstawowe liczące do 70 uczniów mogły zapewnić świetlicę również dla dzieci z oddziałów przedszkolnych działających w tej samej placówce. Przewidziano też możliwość zapewnienia przedszkolakom podwieczorku.

To rozwiązanie ma szczególnie wesprzeć rodziców wracających na rynek pracy.

Polecamy: PORADNIK OŚWIATOWY oraz KALENDARZ KSIĄŻKOWY NA 2026 ROK

Koniec z „białymi plamami edukacyjnymi”. Szkoła może trafić pod zarząd innej gminy

W wyjątkowych sytuacjach – gdy likwidowana jest ostatnia szkoła w gminie (do 70 uczniów) i prognozy demograficzne na 5 lat są niekorzystne – możliwe będzie przekazanie prowadzenia szkoły ościennej gminie.

Porozumienie musi gwarantować:

• miejsce w samorządowej szkole obwodowej,
• bezpłatny transport,
• zasady rozliczeń między samorządami.

Według danych z Systemu Informacji Oświatowej takie przepisy mogłyby dziś dotyczyć czterech szkół w Polsce.

Co oznacza nowela Prawa oświatowego dla samorządów i mieszkańców?

Zmiany mają kilka głównych celów:

• ochrona małych szkół podstawowych przed zamykaniem,
• lepsze wykorzystanie infrastruktury publicznej,
• dostosowanie systemu oświaty do nowej struktury demograficznej,
• wsparcie rodziców i seniorów,
• zwiększenie elastyczności organizacyjnej dla samorządów.